Meslek odasına yıllardır bedelsiz kullandırdığımız binaya, oda düğün salonu yapsın diye belediye bütçesinden tadilat...

Meslek odasına duyulan güven, buradaki iki ayrı hukuki soruna cevap vermez: (1) tahsisin kendisinin hukuki dayanağı yok, (2) belediye parası, kamu binasını ÖZEL BİR İŞLETMEYE (düğün salonu) dönüştürmek için harcanmış: 2022 denetiminde aynen, 'Niğde sanayi sitesinde yer alan İdareye ait taşınmazın HERHANGİ BİR İDARİ İŞLEM TESİS EDİLMEDEN kullanımının bedelsiz olarak Niğde Demirciler Odasına bırakıldığı, ayrıca söz konusu Oda tarafından bu taşınmazın DÜĞÜN SALONU OLARAK İŞLETİLEBİLMESİ adına 2022 yılında İdare bütçesinden bakım-onarım harcaması yapıldığı anlaşılmıştır.' Hukuki çerçeve nettir: 5393 sayılı Belediye Kanunu m.75/d, belediyenin taşınmazlarını bedelsiz tahsis edebileceği muhatapları sayar, 'mahalli idareler ile diğer KAMU KURUM VE KURULUŞLARI'; bir meslek odası (Demirciler Odası), özel hukuk hükümlerine tabi bir meslek kuruluşudur, bu maddedeki 'kamu kurum ve kuruluşu' tanımına girmez. 5018 sayılı Kanun m.47 de aynı sınırı çizer: 'Tahsis edilen taşınmaz, AMAÇ DIŞI KULLANILAMAZ.' Denetim, hukuki durumu şöyle özetler: 'belediyelere ait taşınmazların sadece diğer mahalli idareler ile kamu kurum ve kuruluşlarına bedelsiz devredilebileceği veya tahsis edilebileceği, BUNUN DIŞINDAKİ DURUMLARDA belediye taşınmazlarına ilişkin tasarrufların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nda bahsedilen hususlara uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği'; yani bir meslek odasına kullandırım, ancak 2886 sayılı Kanun'un kira/satış usulleriyle (bedel karşılığında) yapılabilirdi. İdarenin savunması ('sadece özel günlerde/seçimlerde kullanılmak üzere verildi, kullanım hakkı geri alındı, 5 yıllık ecrimisil tahsil edilecek') düzeltme niyetini gösterir ama denetim, tespit anındaki durumu kayda geçirmiştir.

Analiz: (1) 'Meslek odası kamuya faydalı bir kuruluş' argümanı; KAMUYA FAYDALI OLMAK ile KAMU KURUMU OLMAK'ı karıştırır: bir meslek odası, üyelerinin (esnaf/zanaatkarların) çıkarlarını temsil eden, özel hukuka tabi bir tüzel kişiliktir, ne kadar toplumsal fayda sağlarsa sağlasın, 5393 m.75'in aradığı 'kamu kurum ve kuruluşu' sıfatını taşımaz (belediye-taşınmazı-stk-etkinligi dosyasının 'iyi niyetli amaç, yetkiyi genişletmez' sürümü: muhatabın amacı ne kadar meşru olursa olsun, kanunun aradığı sıfatı taşımıyorsa, bedelsiz tahsis yapılamaz). (2) Tadilat harcaması, sorunu 'bedelsiz kullanım'dan 'kamu parasıyla özel işletme yaratma'ya taşır, bu iki ayrı ve kümülatif ihlaldir: bir taşınmazı bedelsiz kullandırmak tek başına sorunluyken, o taşınmazı düğün salonuna dönüştürecek tadilatı belediye bütçesinden karşılamak, kamu kaynağının doğrudan özel bir ticari faaliyeti (düğün salonu işletmeciliği) finanse etmesi anlamına gelir, bu, 5018 m.48'deki verimlilik/tutumluluk ilkesine açık aykırılıktır. (3) 12 yıllık fiili durum, hukuki dayanaksızlığı meşrulaştırmaz: kullanımın 2010'dan beri kesintisiz sürmesi, aradan geçen sürenin idari işlemi tesis etmeyi gereksiz kıldığı anlamına gelmez, tam tersine, uzun süreli fiili kullanım, denetim tarafından daha büyük bir ecrimisil alacağı olarak okunur (5 yıllık zamanaşımı süresiyle sınırlı olsa da). (4) Düzeltme; tahsisin iptali, taşınmazın belediyeye iadesi, 5 yıllık ecrimisilin tahsili ve ileride benzer bir kullanım isteniyorsa 2886 sayılı Kanun'a uygun (bedelli) bir kira sözleşmesi yapılmasıdır.

Yapılacaklar: (1) Taşınmazın kullanım hakkı geri alınsın, geriye dönük 5 yıllık ecrimisil hesaplanıp tahsil edilsin (idarenin taahhüdüne göre bu süreç takip edilsin). (2) Belediyeye ait diğer taşınmazların, kamu kurumu sıfatı taşımayan dernek/oda/vakıf gibi kuruluşlara idari işlemsiz bedelsiz kullandırılıp kullandırılmadığı genel olarak taransın. (3) Herhangi bir üçüncü kişi/kuruluşa taşınmaz kullandırma talebi geldiğinde, önce '5393 m.75'teki kamu kurumu tanımına girip girmediği' kontrol edilsin; girmiyorsa 2886 sayılı Kanun'a göre bedelli süreç işletilsin. (4) Belediye bütçesinden yapılan bakım-onarım harcamalarının, üçüncü kişilerce kullanılan taşınmazlara yönlendirilmediğinden emin olunacak bir ön kontrol getirilsin.

Uygulama önerisi: taşınmaz kullandırma taleplerinizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu kuruluş 5393 m.75'in aradığı KAMU kurum/kuruluşu mu, yoksa özel hukuka tabi bir kuruluş mu?' İkincisiyse, bedelsiz tahsis değil, 2886 sayılı Kanun'a göre bedelli bir usul gerekir; ve denetçinin ölçüsü nettir: kamu binası, ancak kanunun izin verdiği muhataplara ve usullere göre başkasının kullanımına bırakılabilir, fiili uzun süreli kullanım bu şartı ortadan kaldırmaz.