Anahtar teslim ihalede iş artışı normal bir şey değil miydi, neden sorun oldu?

Anormal olan iş artışının var olması değil, anahtar teslim usulünde neredeyse her işte rutin hale gelmesidir, çünkü bu ihale usulünü özellikle seçmenizin sebebi, işin kapsamının ve fiyatının baştan tamamen belirli olmasıdır; bu belirlilik varken sürekli 'artış' çıkması, sistemin tasarlandığı gibi çalışmadığını gösterir: 2024 denetiminde aynen, 'yapım işlerinin birçoğunda istisnai nitelikte olması gereken iş artışına gidildiği ve buna bağlı olarak süre uzatımlarının OLAĞAN HALE GELDİĞİ tespit edilmiş olup, bu durum ANAHTAR TESLİM YAPIM İŞİNİN TEMEL MANTIĞINA UYGUN DÜŞMEMEKTEDİR.' Denetim, bu usulün neden seçildiğini hatırlatır: 'bu tip ihalelerde yüklenici uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak, işin tamamı için bedel teklif etmektedir ve bu halde işin nasıl ne zaman ne şekilde yapılacağı ve tutarı en başından belli olmaktadır.' 4734 sayılı Kanun m.62/c bunu zorunlu kılar: 'Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde ANAHTAR TESLİMİ GÖTÜRÜ BEDEL teklif alınmak suretiyle ihale yapılması ZORUNLUDUR', özellikle bina işlerinde, çünkü kanun koyucunun mantığı 'ihale öncesinde ortaya konulan teknik şartların ve uygulama projesinin değişikliğe uğraması ihtimalinin olmayacağı düşüncesidir.' Yapım İşleri Genel Şartnamesi, iş artışını yalnızca 'öngörülemeyen durumlar' için (m.4 tanımına göre: proje tam ve kesin olmasına rağmen yeni teknoloji/gereksinimin zorunlu kıldığı ilave imalatlar) istisnai olarak tanır, belediyenizin savunması ('gelişen ekonomik koşullar iş artışını zorunlu kıldı') ile denetimin bulgusu çelişmektedir: 'denetim faaliyeti sonucunda ZORUNLULUK KOŞULU GERÇEKLEŞMEDEN yapım işlerinin pek çoğunda istisnai nitelikte olması gereken iş artışına gidildiği... anlaşılmaktadır.'

Analiz: (1) 'İnşaat sektöründe sık görülür' savunması; GENEL SEKTÖR PRATİĞİ ile ANAHTAR TESLİM USULÜNÜN ÖZEL MANTIĞINI karıştırır: birim fiyat esaslı ihalelerde iş artışı gerçekten daha olağan olabilir, çünkü o usul zaten belirsizliği kabul eder, ama anahtar teslim usulü, tam tersine, belirsizliği ortadan kaldırmak için tercih edilir; bu usulde sürekli iş artışı çıkması, 'belirsizliği ortadan kaldırdık' iddiasıyla çelişir (dijital-muze-yapim-isi-ihalesiz ve kredi-karti-teklif-alma dosylarının 'seçilen aracın amacı, o aracın kullanım biçimiyle çelişemez' sürümü: anahtar teslim usulünü seçip sonra sürekli iş artışına başvurmak, seçilen usulün amacını fiilen boşa çıkarır). (2) Sistemik iş artışı, iki olası kök nedenden birine işaret eder, ikisi de sorunludur: ya (a) uygulama projeleriniz ihale öncesinde yeterince detaylı ve güvenilir hazırlanmamıştır (bu durumda hatalı olan projelendirme süreciniz), ya da (b) 'öngörülemeyen durum' istisnası gerçek bir istisna olmaktan çıkıp rutin bir bütçe/süre esnetme aracı haline getirilmiştir (bu durumda hatalı olan istisna yönetiminiz), denetim, ikisinin de kabul edilemez olduğunu belirtir. (3) Bina işlerinde bu kural daha da katıdır, çünkü kanun bilerek esneklik tanımamıştır: denetim özellikle vurgular, bina yapım işlerinde anahtar teslim usulünün zorunlu tutulmasının sebebi, 'ihale öncesinde ortaya konulan teknik şartların ve uygulama projesinin değişikliğe uğraması ihtimalinin OLMAYACAĞI düşüncesidir', yani kanun koyucu, bina işleri için bilinçli olarak bu kesinliği aramıştır; bu alanda rutin iş artışı, kanunun öngörüsünü doğrudan boşa çıkarır. (4) Düzeltme; uygulama projelerinin ihale öncesinde gerçekten eksiksiz ve güvenilir hazırlanmasına özen göstermek, iş artışı talebini yalnızca gerçekten öngörülemeyen durumlarla sınırlı tutmak ve bu istisnanın gerekçesini her seferinde somut olarak belgelemektir.

Yapılacaklar: (1) Anahtar teslim ihalelere çıkmadan önce uygulama projelerinin eksiksizliği ayrıca kontrol edilsin. (2) İş artışı talepleri, 'öngörülemeyen durum' tanımına gerçekten uyup uymadığı açısından sıkı şekilde değerlendirilsin. (3) Sık iş artışı çıkan yüklenici/proje büroları için proje kalitesi ayrıca incelensin. (4) İş artışı ve süre uzatımı oranları düzenli olarak izlenip istisnai kalması sağlansın.

Uygulama önerisi: anahtar teslim yapım işlerinizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu iş artışı, gerçekten öngörülemeyen bir durumdan mı kaynaklandı, yoksa projemiz baştan eksik miydi?' Çoğu işte 'eksikti' cevabı çıkıyorsa, sorun iş artışı istisnasında değil, projelendirme sürecinizdedir; ve denetçinin ölçüsü nettir: anahtar teslim usulü, fiyat ve kapsamın baştan kesin olmasını sağlamak için seçilir, sürekli iş artışıyla bu amacın kendisi geçersiz kılınmamalıdır.