Kendi yaptığımız kaçak işyerlerine, kendi aboneliğimizden elektrik verebilir miyiz?

Sorun etti çünkü elektrik/su bağlantısının kime ait bir abonelik üzerinden yapıldığı değil, yapının kendisinin yasal olup olmadığı meselesidir, bir yapı 'yapı kullanma izni' almadan elektrik, su ve kanalizasyondan yararlanamaz, bu hizmeti kimin (belediyenin kendisi dahi olsa) sağladığının hiçbir önemi yoktur: 2024 denetiminde aynen, 'imar planında belediye hizmet alanı, park olarak görülen yerler içerisine Belediye tarafından yapılan konteynır, dükkan, ofis gibi 22 adet işyeri yapıldığı görülmüştür. Bunlara Belediyeye ait elektrik abonelikleri üzerinden SÜZME SAYAÇ takılarak elektrik hizmeti götürülmüştür.', ve daha çarpıcısı: 'Kaçak olarak tabir edilen bu işyerlerinin ÜÇÜ HARİCİNDEKİ 19'UNUN iş yeri açma ve çalışma ruhsatı da BULUNMAMAKTADIR.' Hukuki çerçeve 3194 sayılı İmar Kanunu'nda son derece açıktır: m.21, Kanun kapsamına giren 'bütün yapılar' için (belediyenin kendisi yapsa dahi) yapı ruhsatı alınması gerekir; m.31, 'yapı kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapılarda izin alınıncaya kadar ELEKTRİK, SU VE KANALİZASYON HİZMETLERİNDEN VE TESİSLERİNDEN FAYDALANDIRILMAZLAR.' Bu yasak, hizmetin kimin aboneliği üzerinden sağlandığına bakmaz, belediyenin kendi aboneliğinden bir süzme sayaçla vermesi de, üçüncü bir tedarikçiden almak kadar yasaktır. İdarenin savunması ('kiralanan işyerlerinin su/elektrik aboneliklerinin kiracılara devri, kira sözleşmesi sonrası yapılmaktadır') denetim tarafından reddedilmiştir: 'bu işyerleri KAÇAK YAPI niteliğinde olup, mevzuat gereği bunlara elektrik ve su aboneliği yapılması MÜMKÜN DEĞİLDİR.', yani meselenin özü, aboneliğin kimin üstünde olduğu değil, yapının hiçbir zaman bu hizmetlere hak kazanmamış olmasıdır.

Analiz: (1) 'Kendi aboneliğimiz, geçici bir çözüm' savunması; İDARENİN KENDİSİNİN de aynı kanuna tabi olduğunu ve istisna tanınmadığını gözden kaçırır: bir belediyenin kendi yaptığı bir yapı, imar mevzuatı açısından başka herhangi bir kişinin yaptığı yapıdan farklı bir statüde değildir, belediye, hem imar kurallarını koyan ve uygulayan taraf hem de bu örnekte kuralı ihlal eden taraf olmuştur; 'biz yaptık, geçici çözüm bulduk' savunması, kuralın istisnasız olduğu gerçeğini değiştirmez (isyeri-ruhsati-otopark-guvenlik ve kacak-elektrik-atiksu-abonesi dosylarının 'yasağın kaynağı, hizmeti kimin sağladığı değil yapının durumudur' sürümü: bir yapı ruhsatsızsa, hizmeti belediyenin kendisi bile sağlasa, bu hizmet hukuka aykırı kalır). (2) 'Kiracıya devredeceğiz' planı, temeldeki sorunu (yapının kaçak olması) hiç çözmez, sadece erteler: aboneliğin kiracıya devredilmesi, sadece faturayı kimin ödediğini değiştirir, yapının yapı kullanma izni olup olmadığı sorusu bundan tamamen bağımsızdır; kiracıya devredilse bile, o kiracı da kaçak bir yapıda faaliyet gösteriyor olacaktır. (3) Park alanına yapılmış olması, ihlali ayrıca ağırlaştırır: bu yapılar sıradan bir arsaya değil, imar planında 'belediye hizmet alanı, park' olarak ayrılmış bir alana yapılmıştır, bu, hem imar planına aykırılığı hem de kamusal yeşil/sosyal alanın özel ticari kullanıma (dükkan, ofis) dönüştürülmesini birlikte içerir. (4) Düzeltme; bu 22 yapının yasal durumunun (yıkım, ruhsatlandırma veya başka bir çözüm) netleştirilmesi tamamlanmadan, hiçbirine elektrik/su bağlantısı yapılmaması, mevcut bağlantıların gözden geçirilmesidir.

Yapılacaklar: (1) 22 yapının imar/ruhsat durumu netleştirilene kadar mevcut elektrik/su bağlantıları gözden geçirilsin. (2) Yapı kullanma izni ve işyeri açma ruhsatı olmayan yapılara yeni hizmet bağlantısı yapılmasın. (3) Park alanına yapılan bu yapıların imar planına uygunluğu (yıkım veya plan değişikliği) değerlendirilsin. (4) Belediyenin kendi yaptığı yapılarda da ruhsat/izin süreçlerinin dışarıdan gelen taleplerle aynı titizlikte işletildiği bir kontrol mekanizması kurulsun.

Uygulama önerisi: yapılara hizmet bağlantısı yaparken tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu yapının yapı kullanma izni var mı, hizmeti kim sağlıyor olursa olsun?' Yoksa, belediyenin kendi aboneliğinden bile olsa elektrik/su bağlanamaz; ve denetçinin ölçüsü nettir: yapı kullanma izni olmayan bir yapıya hizmet yasağı, hizmeti sağlayanın kimliğine değil, yapının durumuna bakar.