Personeli daire başkanlığına atayıp fiilen şube müdürü olarak çalıştırabilir miyiz?

Atamanın usulüne uygun yapılmış olması, o kadronun fiilen kullanılmamasını meşrulaştırmaz, 657 sayılı Kanun, bir kişiyi bir kadroya naklen atamanın usulünü düzenler, ama bu, kişinin o kadronun görevini hiç yapmayacağı bir düzenleme değildir: 2024 denetiminde üç somut örnek verilmiştir, 'Daire başkanı kadrosuna atanan 3 kişinin daire başkanlığı görevini İFA ETMEKSİZİN vekaleten müdür veya müdür yardımcısı olarak görev yaptığı görülmüştür.' Örneklerden biri: '01.09.2020 yılında Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğünde şube müdürlüğü kadrosuna naklen tayin olan bir personelin 15.09.2020 tarihinde daire başkanlığı kadrosuna atandığı ancak bu kişinin daire başkanlığı görevini ifa etmeden ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ GÖREVİNE DEVAM ETTİRİLDİĞİ', yani kişi, şube müdürüyken 14 gün sonra kağıt üzerinde daire başkanı olmuş, ama fiilen aynı şube müdürlüğü görevine devam etmiştir. Hukuki dayanak 657 sayılı Kanun m.76'dır, kurumlar, 'görev ve unvan eşitliği gözetmeden' memurları kazanılmış hak aylık dereceleriyle başka kadrolara atayabilir; m.68/B ise daire başkanlığı gibi kadrolara atanmak için gereken hizmet sürelerini düzenler. İdarenin savunması şuydu: 'atama yapılan kişilerin müktesep hakkı olduğu, bu unvanda görev yapan personelin bağlı bulunduğu üst makamlarca kendisine verilen görevleri yürüttüğü.' Ama denetim bu savunmayı yetersiz bulur: 'bu kişilerin daire başkanı olarak atanmasına rağmen bu görevi hiç ifa etmeden bahsi geçen görevlerde bulunması, bu KADROYA İHTİYAÇ DUYULMADIĞI HALDE atama yapıldığı ve kadronun MAKSADI DIŞINDA KULLANILDIĞINA işaret etmektedir.'

Analiz: (1) 'Atama usule uygun yapıldı' savunması; atamanın PROSEDÜRÜ ile atamanın AMACINI birbirinden ayırt edemez: 657 m.76'nın izin verdiği şey, bir memuru görev/unvan eşitliği aranmadan bir kadroya nakletmektir, bu, idarenin esnek personel yönetimi yapabilmesi içindir; ama bu esneklik, bir kişiyi hiç yapmayacağı bir görevin kadrosuna atayıp, o kadronun maaş ve özlük haklarını fiilen başka (daha alt) bir görev karşılığında ödemek için kullanılamaz (belediye-sirketi-mudur-gorevlendirme ve itfaiye-eri-sirket-personeli dosylarının 'usule uygunluk, amaca uygunluk garantisi değildir' sürümü: bir prosedürün doğru işletilmiş olması, o prosedürün sonucunun kanunun amacına uygun olduğu anlamına gelmez). (2) 'Müktesep hak' argümanı, kişinin ÖZLÜK HAKLARINI korur, o kadronun İHTİYAÇ OLMADAN İHDAS EDİLMESİNİ meşrulaştırmaz: müktesep hak (kazanılmış hak), bir kişinin daha önce elde ettiği bir statünün geriye götürülmemesini sağlayan bir ilkedir, ama bu ilke, idarenin gerçekte ihtiyaç duymadığı bir daire başkanlığı kadrosunu, sırf o kişiye bu unvanı ve maaşı vermek için doldurmasını haklı çıkarmaz; müktesep hak bir savunma kalkanı değil, bir kişisel güvence ilkesidir. (3) Bu durum, aynı zamanda örgütsel şeffaflığı da bozar: bir kurumun organizasyon şemasında 'daire başkanı' yazan bir kişinin fiilen şube müdürü işi yapması, hem o birimin gerçek yönetim yapısını gizler hem de gerçekten daire başkanlığı görevini yapması gereken (ve muhtemelen o kadroyu bekleyen) başka personelin terfi/atama fırsatlarını engelleyebilir. (4) Düzeltme; bu 3 kişinin durumunun gözden geçirilip ya fiilen daire başkanlığı görevine getirilmeleri ya da kadrolarının gerçekte yaptıkları göreve uygun hale getirilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Daire başkanlığı kadrosunda olup bu görevi fiilen ifa etmeyen personel tespit edilip durumları gözden geçirilsin. (2) Bu kişiler ya fiilen daire başkanlığı görevine getirilsin ya da kadroları fiilen yaptıkları göreve uygun hale getirilsin. (3) Kadro atama süreçlerine, atanan kişinin o görevi fiilen üstlenip üstlenmediğini izleyen bir kontrol eklensin. (4) Benzer 'kağıt üzerinde üst kadro, fiilen alt görev' durumları kurum genelinde taransın.

Uygulama önerisi: kadro atamalarınızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu kişi, atandığı kadronun görevini fiilen yürütüyor mu, yoksa sadece o kadronun özlük haklarından mı faydalanıyor?' İkincisiyse, kadro amacı dışında kullanılıyor olabilir; ve denetçinin ölçüsü nettir: bir atamanın usulüne uygun yapılmış olması, o kadronun ihtiyaç olmadan doldurulduğu ve amacı dışında kullanıldığı gerçeğini değiştirmez.