Büyükşehire devrettiğimiz bir varlık için amortisman ayırmaya devam edebilir miyiz?

Sorun etti çünkü bu varlıklar artık hukuken sizin değil, devir, kanunun kendisiyle gerçekleşmiştir, fiziksel kayıt güncellemesi bunu geciktirse de değiştirmez; ve siz, artık sahibi olmadığınız bir varlık için amortisman ayırarak mali tablolarınızı gerçek dışı göstermeye devam ediyorsunuz: 2022 denetiminde aynen, 'büyükşehir belediyesi ve bağlı kuruluşlarına devri yapılan bazı taşınmazların kayıtlardan çıkarılmadığı tespit edilmiştir... toplu taşıma hatları ve istasyonları, duraklar, su ihale hatları vb gibi büyükşehir ve bağlı kuruluşlarına aktarılması gerekenlerin ilçe belediyesinin kayıtlarından çıkarılması gerektiği halde çıkarılmadığı, bunlar için AMORTİSMAN AYRILMAYA DEVAM EDİLDİĞİ' tespit edilmiştir. Hukuki dayanak nettir: 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.7, terminal, otopark, mezarlık, su ve kanalizasyon, mezbaha, durak ve taksi yerleriyle ilgili iş ve işlemler büyükşehir belediyesine aittir, bu konularda 'ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri kaldırılmıştır.' Ek m.2/1 ve 6360 sayılı Kanun Geçici m.1, bu görev değişikliğinin mali sonucunu da düzenler: '...bina, tesis, araç, gereç, taşınır ve taşınmaz malları ve bu hizmetlerin yerine getirilmesine yönelik yatırım, alacak ve borçları büyükşehir belediyesine veya ilgili bağlı kuruluşuna devredilir.' Yani devir, bir idari tercih değil, kanunun doğrudan emrettiği bir sonuçtur, ilçe belediyesinin bu varlıkları muhasebe kayıtlarında tutmaya devam etmesi, artık var olmayan bir mülkiyet ilişkisini kağıt üzerinde yaşatmak anlamına gelir. Bu durumun somut mali etkisi: idare düzeltmeye başlamış, 'toplamda 13.308.713,67 TL tutarında duran varlık kayıtlardan çıkarılmış, ancak henüz çalışmalar tamamlanmamıştır', ve bu tamamlanmamışlık nedeniyle '2022 yılı mali tabloları söz konusu hesaplarda hatalı çalışmaya devam etmiştir.'

Analiz: (1) 'Fiziksel güncelleme zaman alır' savunması; hukuki devir ile idari/muhasebesel işlemi aynı zamana yayar: varlığın hukuken kime ait olduğu, kanunun yürürlüğe girdiği anda kesinleşir, buna karşılık, bu değişikliği muhasebe kayıtlarına yansıtmak elbette bir süreç gerektirir; ama bu süreç ne kadar sürerse sürsün, ara dönemde o varlık için amortisman ayırmaya devam etmek, artık sahibi olmadığınız bir şeyin değer kaybını kendi giderleriniz arasında göstermek demektir (KDV-nihai-tuketici-indirimi ve arac-envanteri-kayip-arac dosylarının 'hukuki değişiklik ile kayıt güncellemesi aynı anda olmayabilir ama biri diğerini beklemez' sürümü: kanunun emrettiği bir devir, muhasebe kaydınız güncellenmediği sürece askıda kalmaz, sadece kayıtlarınız yanlış kalır). (2) Amortisman ayırmaya devam etmek, sadece 'eski bilgi' değil, aktif bir hatadır: bir varlığı kayıtlardan çıkarmamak pasif bir eksiklik olabilir (henüz güncellenmedi), ama o varlık için her yıl yeniden amortisman hesaplamak, idarenin bilerek ve tekrar tekrar ürettiği aktif bir muhasebe işlemidir; bu, sadece geçmişte kalan bir kaydı düzeltmemekten daha ciddi bir sorundur, çünkü her dönem yeniden hatalı veri üretilmektedir. (3) Kısmi düzeltme, sorunu çözmüş gibi görünse de mali tabloyu hala hatalı bırakır: idarenin 13,3 milyon TL'lik bir kısmı çıkarmış olması olumlu bir adımdır, ama denetim bunun yetersiz olduğunu vurgular, çalışmalar tamamlanmadığı sürece, mali tablolar kısmen doğru, kısmen yanlış bir karışım halinde kalır; bu, tabloyu okuyan hiç kimsenin (denetçi, üst yönetim, kamuoyu) hangi kısmın güvenilir olduğunu bilemeyeceği bir belirsizlik yaratır. (4) Düzeltme; kanunla devri gereken tüm varlıkların değerlerinin tespit edilip tamamının kayıtlardan çıkarılması, bu tarihten sonra amortisman ayrılmaması ve duran varlık hesaplarının yeniden düzenlenmesidir.

Yapılacaklar: (1) 5216 ve 6360 sayılı Kanunlar kapsamında büyükşehire/bağlı kuruluşa devri gereken tüm varlıklar (toplu taşıma hatları, duraklar, su hatları vb.) tam bir envanterle tespit edilsin. (2) Bu varlıkların değerleri belirlenip kayıtlardan tamamen çıkarılsın. (3) Devir tarihinden itibaren bu varlıklar için amortisman ayrılması durdurulsun. (4) Duran varlık hesapları, düzeltme tamamlanana kadar ara raporlarda bu eksiklik açıkça not düşülerek sunulsun.

Uygulama önerisi: büyükşehir/ilçe görev paylaşımı kapsamında devri gereken varlıklarınızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu varlık artık hukuken bizim mi, ve hala bizim kayıtlarımızda mı görünüyor?' İkinci soruya evet, birinciye hayır diyorsanız, mali tablonuz hatalı demektir; ve denetçinin ölçüsü nettir: kanunun emrettiği bir devir, muhasebe kaydı güncellenmediği sürece askıda kalmaz, sadece o güncellenmeyen kayıt yanlış kalmaya devam eder.