1996'da verilen taksi ruhsatları, süresiz bir hak mı sağlar?

Haklı bir beklenti oluşmamıştır, çünkü Danıştay'ın yerleşik içtihadına göre, hukuka aykırı şekilde (ihalesiz, süresiz) verilmiş bir yetki, ne kadar uzun süre kullanılırsa kullanılsın kazanılmış hak doğurmaz; üstelik 2005'ten sonrası için belediyenizin bu konuda hiç ihaleye çıkmamış olması, ayrı ve devam eden bir ihlaldir: 2024 denetiminde aynen, 'Belediyesi sınırları içerisinde faaliyet gösteren toplu taşıma hizmetinin 21.11.1996 tarihli olağanüstü meclis kararı ile şahıslara (40 kişi) ruhsat verilerek gördürüldüğü, herhangi bir karar olmadan 12 ticari taksi plakası verildiği, 13.07.2005 tarihinden itibaren belediyelerin minibüs ve ticari taksi işletilmesi konusunda hak sahibi olmasıyla birlikte söz konusu tarihten günümüze kadar HERHANGİ BİR İHALE YAPILMADIĞI... tespit edilmiştir.' Hukuki çerçeve iki döneme ayrılır: 13.07.2005'ten önce, belediyelerin minibüs/taksi işletme konusunda hiç hak sahibi olmadığı, bu plakaların 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.12'ye dayanan İl Trafik Komisyonu kararlarıyla verildiği belirtilir, 'bu nedenle söz konusu tarihten sonra alınan İl Trafik Komisyon Kararları YETKİ YÖNÜYLE GEÇERSİZDİR.' 13.07.2005'ten sonra ise belediyeler bu yetkiye kavuşmuş, ama kanun bunu koşulsuz vermemiştir, denetimde atıf yapılan Danıştay 13. Dairesi'nin (E:2015/985, E:2014/384, E:2011/1134, E:2014/1735, E:2011/899 sayılı) birçok kararında ortak vurgu şudur: 'toplu taşıma hizmetlerinin İHALESİZ ve SÜRESİZ olarak üçüncü kişilere verilemeyeceği, İl Trafik Komisyonu tarafından verilen hatların KAZANILMIŞ HAK OLUŞTURMAYACAĞI.' Yani üçüncü kişilere bu hizmeti gördürmenin tek meşru yolu, 2886 sayılı Kanun'a göre rekabete açık, süreli bir ihaledir (imtiyaz, kira veya ruhsat yöntemlerinden biriyle), sizin durumunuzda bu hiç yapılmamış, mevcut kullanım yalnızca fiili bir alışkanlığa dayanmaktadır.

Analiz: (1) '25-30 yıldır aynı kişiler yapıyor, haklı beklenti oluştu' sezgisi; sürekliliği meşruiyetle karıştırır: bir uygulamanın uzun süre kesintisiz devam etmesi, o uygulamanın başlangıçta hukuka uygun olduğu anlamına gelmez, Danıştay'ın vurguladığı gibi, İl Trafik Komisyonu tarafından verilen hatlar/plakalar 'kazanılmış hak oluşturmaz'; süre geçtikçe bir hukuka aykırılık kendiliğinden düzelmez, sadece fark edilmesi gecikir (dogalgaz-zemin-tahrip-bedeli-meclis-yetkisizligi ve otopark-indirimi-meclis-yetkisizligi dosylarının 'süreklilik, hukuka uygunluk kanıtı değildir' sürümü: bir uygulamanın yıllardır sürmesi, onu hukuki hale getirmez, sadece düzeltilmesini geciktirir). (2) 2005 dönüm noktası, sizin için bir 'devralma' değil, yeni bir 'başlama yükümlülüğü' yaratmıştır: 13.07.2005'ten önceki uygulama zaten yetkisiz bir organ (İl Trafik Komisyonu) tarafından yapılmıştı; 2005'te belediyenize bu yetki verildiğinde, doğru davranış eski (zaten geçersiz) düzenlemeyi devam ettirmek değil, kanunun öngördüğü ihale sürecini başlatmaktı, bu, ~20 yıllık ayrı ve kendi başına bir ihmaldir, sadece eski bir sorunun mirası değildir. (3) 12 plakanın 'hiçbir karar olmadan' verilmiş olması, meselenin salt usul eksikliği olmadığını gösterir: 40 kişiye en azından bir (sonradan geçersiz sayılan) meclis kararıyla ruhsat verilmişken, 12 taksi plakasının hiçbir yazılı karara dahi dayanmadan verilmiş olması, sürecin ne kadar belgesiz ve denetimsiz yürütüldüğünü gösterir. (4) Düzeltme; idarenin de kabul ettiği gibi, mevcut plaka/ruhsat sahiplerinin durumunun 2886 sayılı Kanun çerçevesinde süreli ve rekabete açık bir ihaleyle yeniden düzenlenmesidir, nitekim idare bulguyu kabul edip bu çalışmayı başlatacağını taahhüt etmiştir.

Yapılacaklar: (1) Mevcut dolmuş/taksi plakalarının hukuki dayanağı (1996 kararı, kararsız verilenler) tek tek gözden geçirilsin. (2) 2886 sayılı Kanun çerçevesinde, imtiyaz/kira/ruhsat yöntemlerinden biri seçilerek süreli ve rekabete açık bir ihale süreci başlatılsın. (3) İhale sonuçlanana kadar mevcut kullanıcılara yapılacak bildirimler, sürecin hukuki dayanağını netleştirecek şekilde hazırlansın. (4) Benzer şekilde ihalesiz/süresiz kullanılan başka imtiyaz/ruhsat türü var mı ayrıca taransın.

Uygulama önerisi: uzun süreli kullanım hakkı iddialarında tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu hakkın başlangıcında rekabete açık, süreli bir ihale var mıydı?' Yoksa, geçen süre ne kadar uzun olursa olsun kazanılmış hak oluşmaz; ve denetçinin ölçüsü nettir: toplu taşıma hizmetlerinin üçüncü kişilere gördürülmesi ancak ihaleli ve süreli olabilir, aksi bir uygulama süre ne kadar uzasa da hukuka aykırı kalır.