Meclis, doğalgaz şirketinden zemin tahrip bedeli almama kararı alabilir mi?

Geçemez, çünkü meclise, belediyenin gelirlerini azaltacak kararlar alma yetkisi kanunda hiç verilmemiştir; bu, meclisin bir yetkiyi yanlış kullanması değil, hiç sahip olmadığı bir yetkiyi kullanmaya kalkışması meselesidir: 2024 denetiminde aynen, '5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18'inci maddesinde belediye meclisine, belediye gelirlerini AZALTICI karar almaya yönelik HERHANGİ BİR YETKİ VERİLMEMİŞTİR. Mevcut durumda ise belediye meclisinin YETKİSİZ bir şekilde karar aldığı tespit edilmiştir.' Bu, sizin daha önce gördüğünüz 'meclis kanuna aykırı karar aldı' türü bulgulardan biraz farklıdır, orada meclisin bir yetkisi vardı ama sınırını aştı (örneğin tarife belirleme yetkisi vardı ama kanunun yasakladığı bir indirim yaptı); burada ise meclisin bu konuda hiçbir zaman bir yetkisi olmamıştır. Kanuni çerçeve şöyledir: 5393 sayılı Kanun m.38/f, belediye başkanı, 'belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmekle' görevli ve yetkilidir; 5216 sayılı Kanun m.8 ve buna dayanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği m.6, m.8, m.14, kazı yapacak gerçek/tüzel kişilere izin ve kazı ruhsatı vermek ve bedelini belirlemek yetkisi AYKOME'ye (Altyapı Koordinasyon Merkezi) aittir ve AYKOME kararları 'büyükşehir belediyesi, büyükşehir dahilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri BAĞLAR.' Yani zemin tahrip bedelinin alınıp alınmayacağı, ilçe meclisinin tasarrufunda olan bir konu bile değildir, bu, AYKOME'nin belirlediği bir bedeldir ve ilçe belediyesinin görevi bunu tahsil etmektir, muaf tutmak değil. Meclis kararının vardığı nokta ise sadece gelirden vazgeçmek de değildir: 'belediyeniz sınırları içerisinde... herhangi bir bedel talep edilmeyeceğinin VE YÜZEY KAPLAMALARININ herhangi bir bedel talep edilmeksizin BELEDİYE TARAFINDAN YAPILACAĞINA karar verildi', yani meclis hem bir geliri iptal etmiş hem de üstüne belediyeye yeni bir gider yükümlülüğü (bedava yüzey kaplaması) getirmiştir.

Analiz: (1) 'Meclis karar organı, gelirinden vazgeçebilir' sezgisi; her kararın meclisin yetki alanında olduğunu varsayar: meclisin karar organı olması, meclisin kanunda sayılan görev ve yetkilerle sınırlı olduğu gerçeğini değiştirmez, 5393 m.18, meclise tarife belirleme, plan onaylama, borçlanma gibi belirli ve sayılı yetkiler verir; 'gelirden vazgeçme' bu sayılan yetkiler arasında yoktur, bu nedenle meclis bu konuda karar alma yetkisine sahip değildir, aldığı karar da bu nedenle yetkisizlik sebebiyle sakattır (otopark-indirimi-meclis-yetkisizligi ve toplu-tasima-ukome-yetkisizligi dosylarının 'yetki verilmeyen konuda meclis karar alamaz' sürümü: her belediye kararının meşru bir yetki dayanağı olmalıdır, 'karar organıyız' demek yetki yaratmaz). (2) Yatırımı hızlandırma amacı meşrudur, ama bunun bedelini belediye üstlenemez: doğalgazın hızlı ulaşması vatandaş için gerçekten faydalıdır, ama bu faydanın maliyetini kim öder sorusu ayrı bir konudur; kanun bu maliyeti kazı yapan şirketin (zemin tahrip bedeli yoluyla) karşılamasını öngörür, belediyenin kendi kaynağından karşılamasını değil; iyi niyetli bir teşvik, kanunun öngörmediği bir mali yükü belediyeye yükleyerek verilemez. (3) AYKOME'nin varlığı, meclisin bu konuda inisiyatif almasını zaten anlamsız kılar: bu bedelin belirlenmesi zaten başka bir organa (AYKOME) verilmiş bir yetkidir, ilçe meclisi burada sadece muhatap konumundadır, karar verici değil; bu nedenle ilçe meclisinin böyle bir karar alması, iki kat yetkisizlik taşır: hem gelirden vazgeçme genel olarak yasak, hem de bu bedel zaten meclisin değil AYKOME'nin yetki alanındadır. (4) Düzeltme; meclis kararının iptal edilmesi, zemin tahrip bedelinin AYKOME'nin belirlediği tarife üzerinden tahsil edilmeye başlanması ve yüzey kaplaması maliyetinin şirkete ait olduğunun netleştirilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Zemin tahrip bedelinden muafiyet tanıyan meclis kararı iptal edilsin veya geri alınsın. (2) Doğalgaz dağıtım şirketinden AYKOME'nin belirlediği bedel üzerinden zemin tahrip bedeli tahsil edilmeye başlansın. (3) Yüzey kaplaması maliyetinin kazı yapan şirkete ait olduğu netleştirilsin, belediye bütçesinden karşılanmasın. (4) Benzer 'yatırımı teşvik' amaçlı meclis kararlarında, meclisin gelir azaltma yetkisinin bulunup bulunmadığı önceden hukuken kontrol edilsin.

Uygulama önerisi: meclis kararlarınızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu karar bir geliri azaltıyor veya vazgeçiyor mu, ve meclise bu konuda açık bir yetki verilmiş mi?' Yetki yoksa, iyi niyetli bir teşvik kararı bile yetkisizlik nedeniyle geçersiz olabilir; ve denetçinin ölçüsü nettir: meclis karar organıdır ama her konuda karar alma yetkisine sahip değildir, gelirden vazgeçme kanunda ona tanınmış bir yetki değildir.