Belediyede danışman veya doktor olarak çalışan biri, şirket yönetim kuruluna girebilir mi?

Sorun etti çünkü Türk Ticaret Kanunu'nun genel yönetim kurulu üyeliği şartlarını (ehliyetli olmak, iflas etmemiş olmak) karşılamak yetmiyor, belediye/kamu personelinin bu görevi alabilmesi için ayrıca ve özel olarak 5216 sayılı Kanun'un aradığı bir ek şart var, ve danışmanlık ile doktorluk bu şartı karşılamıyor: 2023 denetiminde aynen, 'şirket yönetim kurulu üyesi olarak görev yapan büyükşehir belediyesi kadrosunda danışman ve doktor olarak çalışan kişilerin YÖNETİCİLİK VASFINI TAŞIMADIĞI görülmüştür.' Kanuni çerçeve iki katmanlıdır: 657 sayılı Kanun m.28, memurlar genel olarak ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ama 'görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç' tutulmuştur; bu istisnayı hangi memurların kullanabileceğini ise 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu m.26 özel olarak daraltır: 'Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında YÖNETİCİLİK SIFATINI HAİZ personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler.' Denetim, 'yöneticilik sıfatı'nın ne anlama geldiğini de somutlaştırır, 5393 sayılı Kanun m.63 ve 5018 sayılı Kanun m.31'deki harcama yetkilisi tanımlarına dayanarak: 'Belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel ŞUBE MÜDÜRÜ VE ÜSTÜ kadrolarda bulunan personeldir.' Danışmanlar ise bu tanımın açıkça dışındadır, 5216 sayılı Kanun m.20, danışmanları ayrı bir statüde tanımlar: 'Danışman olarak görevlendirilme, memuriyete geçiş, sözleşmeli veya işçi statüsünde çalışma dahil, ilgililer açısından herhangi bir hak teşkil etmez... Danışmanların görev süreleri sözleşme süresi ile sınırlıdır.', bu tanım gereği 'danışmanlar yöneticilik sıfatına haiz değildir.' Bir doktorun da (klinik görevi bulunan bir sağlık personelinin) şube müdürü/üstü bir idari kadroda olmadıkça aynı şekilde bu sıfatı taşımadığı açıktır.

Analiz: (1) 'TTK şartlarını karşılıyor' savunması; genel şirketler hukuku ile kamu personeli özel kısıtlamasını karıştırır: Türk Ticaret Kanunu m.359/363, herhangi bir yönetim kurulu üyesi için aranan asgari medeni ehliyet şartlarını düzenler (tam ehliyetli olmak, iflas etmemiş olmak), bu, herkes için geçerli genel bir çerçevedir; ama kamu personelinin ayrıca ticari bir şirkette görev alabilmesi, 657 sayılı Kanun'un prensip olarak yasakladığı bir şeyin istisnasıdır, ve istisnalar dar yorumlanır, TTK'nın genel şartını karşılamak, 657/5216'nın özel istisna şartını otomatik olarak karşılamaz (musteri-adi-ortaklik-tuzel-kisilik ve arsiv-arastirmasi-696-khk dosylarının 'genel şart, özel şartın yerine geçmez' sürümü: iki farklı kanunun iki farklı amaçla koyduğu şartlar, birbirinin yerine ikame edilemez). (2) 'Yöneticilik sıfatı' tesadüfi bir terim değil, hesap verebilirlik zincirine bağlı somut bir eşiktir: kanun bu sıfatı, harcama yetkisi ve idari sorumluluk taşıyan (şube müdürü ve üstü) kadrolarla sınırlı tutmuştur, bunun mantığı, şirket yönetim kuruluna gidecek kişinin, belediyedeki asli görevinde de benzer bir sorumluluk ve hesap verebilirlik düzeyinde olmasını sağlamaktır; danışman veya doktor gibi bu eşiğin altındaki bir personelin şirket yönetiminde söz sahibi olması, bu hesap verebilirlik denkliğini bozar. (3) Belediye meclisinin genel bir temsilci atama kararı, bu özel şartı ortadan kaldırmaz: İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi'nin şirketleri temsil edecek kişilerin belirlenmesine dair genel bir kararı olsa da, bu tür bir usul kararı, 5216 m.26'nın aradığı 'yöneticilik sıfatı' şartını her bir atama için ayrı ayrı sağlamak zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. (4) Düzeltme; yöneticilik sıfatı taşımayan (danışman, doktor gibi şube müdürü altı kadrodaki) personelin şirket yönetim kurulu üyeliğinden çekilmesi, yerine şube müdürü ve üstü kadrodaki personelin veya meclis kararıyla belirlenen dış temsilcilerin atanmasıdır.

Yapılacaklar: (1) Şirket yönetim kurullarında görev alan tüm belediye personelinin kadro unvanı 'şube müdürü ve üstü' ölçütüne göre gözden geçirilsin. (2) Bu ölçütü karşılamayan (danışman, doktor vb.) üyelerin görevi sonlandırılsın. (3) Yerlerine yöneticilik sıfatına haiz personel veya meclis kararıyla belirlenecek dış temsilciler atansın. (4) Diğer belediye şirketlerindeki yönetim/denetim kurulu üyelikleri de aynı ölçütle taranıp teyit edilsin.

Uygulama önerisi: şirket yönetim kurulu atamalarınızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu kişi belediyede şube müdürü veya üstü bir kadroda mı çalışıyor?' Değilse, TTK şartlarını karşılasa bile 5216 m.26 anlamında yöneticilik sıfatı yoktur; ve denetçinin ölçüsü nettir: kamu personelinin ticaret yasağından muaf tutulması, ancak yöneticilik sıfatına sahip olanlar için geçerli dar bir istisnadır.