Kamu hizmeti için ödediğimiz KDV'yi de mal alımlarımız gibi indirim konusu yapabilir miyiz?

İndiremez, çünkü KDV indirimi hakkı satışa konu bir mal/hizmet üretiminin girdisi olan alımlar için tanınmıştır; belediyenin kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici sıfatıyla yaptığı alımlar bu kapsama girmez: 2024 denetiminde aynen, 'Belediye tarafından kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici olarak kullanmak veya tüketmek üzere satın aldığı mal veya hizmetler için ödenen katma değer vergisinin indirim konusu yapıldığı görülmüştür.' Kanuni çerçeve nettir: 3065 sayılı KDV Kanunu m.1/3-g, belediyelerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetleri KDV'ye tabidir; KDV Kanunu Genel Uygulama Tebliği'nin B.2 bölümü bunun tersini de netleştirir: belediyelerin 'ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, KURULUŞ AMAÇLARINA UYGUN teslim ve hizmetleri KDV Kanunu kapsamına girmediğinden vergiye tabi olmayacaktır.' Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği m.153/2 bu ayrımı doğrudan indirim hakkına bağlar: 'Mahalli idareler, bir bedel karşılığı satmak üzere ürettikleri mal veya hizmetin üretim girdisi olarak satın aldıkları mal veya hizmetlere ilişkin olarak ödemiş oldukları Katma Değer Vergisini indirim konusu yaparlar. BUNUN DIŞINDA kurumun satışa konu olmayan kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici olarak kullanmak veya tüketmek üzere satın alınmış mal veya hizmet için ödenen Katma Değer Vergisi İNDİRİM KONUSU YAPILMAZ ve bu tutarlar ilgili gider hesabı veya varlık hesabına yapılacak muhasebe kaydında maliyet bedeline ilave edilir.' Somut rakam çarpıcıdır: 'cari yıl içerisinde 191 İndirilecek KDV hesabına 1.124.082,47 TL tutarında kayıt gerçekleştiği', bu durumun sonucu olarak '190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı tutarlarının artmasına sebebiyet vermekte olup, anılan hesabın kesin mizanda 10.192.213,55 TL tutarla yer aldığı' tespit edilmiştir.

Analiz: (1) 'KDV ödedik, indirmek doğal bir hak' sezgisi; ticari işletme mantığını kamu hizmeti üretimine taşır: özel bir işletme, ürettiği malın/hizmetin girdisi olan alımlardaki KDV'yi indirebilir, çünkü nihayetinde kendisi de KDV'li bir satış yapıp bu vergiyi tahsil edecektir, belediye ise, örneğin bir parkın bakımı, bir caddenin asfaltlanması gibi satışa konu olmayan, kuruluş amacına uygun hizmetler için harcama yaptığında, bu harcamanın sonunda KDV'li bir satış yoktur; dolayısıyla indirilecek bir 'çıktı KDV'si' de yoktur, indirim mekanizması bu döngüyü varsayar, döngü yoksa indirim de olmaz (huzurevi-avans-usulsuzlugu ve garantili-parca-takibi dosylarının 'mekanizmanın ön koşulu sağlanmadan mekanizma işletilemez' sürümü: KDV indirimi, ancak bir satış zincirinin parçası olan alımlar için tasarlanmıştır). (2) Devreden KDV hesabının yapay şişmesi, sadece bir muhasebe tekniği sorunu değil, mali tabloların gerçeği yansıtmaması sorunudur: 190 Devreden KDV hesabı, normalde idarenin gerçekten ileride mahsup edebileceği bir alacak niteliğindedir, ama bu hesaba, hiçbir zaman indirilemeyecek (çünkü yanlış kaydedilmiş) tutarlar da eklenince, hesap gerçek olmayan bir büyüklüğe ulaşır; bu, idarenin mali durumunu okuyan herkesi (denetçi, üst yönetim, kamuoyu) yanıltır. (3) Doğru yöntem, KDV'yi 'kaybetmek' değil, maliyete dahil etmektir: yönetmelik, indirilemeyen KDV'nin yok sayılmasını değil, 'ilgili gider hesabı veya varlık hesabına yapılacak muhasebe kaydında maliyet bedeline ilave edilmesini' ister, yani bu KDV, harcamanın gerçek maliyetinin bir parçası olarak muhasebeleştirilir, sadece 'indirim' yoluyla ayrıca geri alınamaz. (4) Düzeltme; ticari/sınai/zirai/mesleki nitelikte olmayan (kuruluş amacına uygun) tüm harcamalardaki KDV'nin 191 hesabından çıkarılıp ilgili gider/varlık hesabına maliyet olarak eklenmesidir, nitekim idare bulguyu kabul edip bu düzeltmeyi yapacağını taahhüt etmiştir.

Yapılacaklar: (1) Cari yıl ve mümkünse geçmiş dönemlerdeki 191 hesap kayıtları, hangi harcamaların ticari/kuruluş amacına uygun ayrımına göre yapıldığı gözden geçirilsin. (2) Kuruluş amacına uygun (satışa konu olmayan) harcamalardaki KDV, 191 hesabından çıkarılıp ilgili gider/varlık hesabına maliyet olarak eklensin. (3) 190 Devreden KDV hesabı bu düzeltmeyle gerçek tutarına getirilsin. (4) Muhasebe biriminde, her KDV'li harcamanın 'satışa konu üretim girdisi mi, nihai tüketim mi' ayrımını yapan bir kontrol noktası oluşturulsun.

Uygulama önerisi: KDV'li her harcamanızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu harcama, bir bedel karşılığı sattığımız bir mal/hizmetin girdisi mi, yoksa doğrudan kamu hizmeti tüketimi mi?' İkincisiyse KDV indirilemez, maliyete eklenir; ve denetçinin ölçüsü nettir: KDV indirim hakkı satış zincirinin bir parçasıdır, nihai tüketiciye bu hak tanınmaz.