Kiracıya "aboneliği kendin al" yazan sözleşme, elektrik parasını tahsil etmemize yeter mi?

Teknik kısıt gerçek, ama bu kısıt sizi alternatif bir bağlayıcı mekanizma kurmaktan muaf tutmuyor, sözleşmede yazılı bir yükümlülüğün fiilen yerine getirilemediği bir durumda, idarenin görevi bu yükümlülüğü başka bir yolla (protokol, yaptırım) telafi etmektir, sadece sözleşme metnine güvenmek değil: 2024 denetiminde aynen, 'Elektrik aboneliklerinin kiracılar adına yapılmaması nedeniyle terminalin elektrik giderlerinin belediye şirketi tarafından karşılandığı, ancak bu bedellerin tahsilini zorunlu kılan herhangi bir YAPTIRIM MEKANİZMASININ BULUNMAMASI nedeniyle alacakların tahsilinde güçlük yaşandığı tespit edilmiştir.' Rakamlar sorunun ciddiyetini gösterir: '2024 yıl sonu itibarıyla tahsil edilmesi gereken 150.152,36 TL'nin 76.204,83 TL'si tahsil edilememiştir. Ayrıca, geçmiş dönemlerden devreden 61.057,22 TL tutarında tahsil edilememiş alacak bulunmaktadır.', yani tahakkuk ettirilen tutarın yarısından fazlası tahsil edilememiştir. Denetimin teşhisi nettir: sözleşmede 'abonelik kiracı üzerine alınacak' yazması, kiracı bunu yapmadığında ne olacağını düzenlemiyor, 'Tahakkukların ödenmesini zorunlu kılan bağlayıcı bir düzenleme bulunmaması nedeniyle, kiracılar açısından ödeme konusunda herhangi bir yaptırım uygulanamamakta; bu durum tahsilat sürecinde aksaklıklara yol açmaktadır.' İdarenin kendisi de teknik kısıtı doğrulamıştır: 'terminalde tek bir elektrik aboneliği bulunduğu ve kiracıların abonelikleri üzerlerine almalarının teknik olarak MÜMKÜN OLMADIĞI', yani sözleşmedeki asıl hüküm (bireysel abonelik) zaten hiçbir zaman uygulanabilir değildi; bunun yerine 'tahsilat sürecini güvence altına almak amacıyla EK PROTOKOLLER hazırlanacağı' taahhüt edilmiştir.

Analiz: (1) 'Sözleşmede yazıyor, sorumluluk bizde değil' savunması; yazılı bir hükmün uygulanabilirliğini sorgusuz kabul eder: bir sözleşme hükmünün var olması, o hükmün fiilen işleyebileceği anlamına gelmez, burada sözleşme, teknik olarak gerçekleştirilemeyecek bir yükümlülük (bireysel abonelik) öngörmüştür; bu durumda idarenin/şirketin görevi, sözleşmeyi olduğu gibi bırakıp sonuçlarına katlanmak değil, gerçekçi ve uygulanabilir bir alternatif (manuel tahakkuk + bağlayıcı ödeme yükümlülüğü) kurmaktır (huzurevi-avans-usulsuzlugu ve garantili-parca-takibi dosylarının 'yazılı kural, uygulanabilir değilse kendiliğinden çalışmaz' sürümü: bir yükümlülüğün sözleşmede yer alması, o yükümlülüğün pratikte yerine getirilebilir olduğu anlamına gelmez). (2) Manuel tahakkuk, resmi bir borç ilişkisi kurmadıkça sadece bir 'öneri' gibi kalır: siz sayaçlardan tüketimi ölçüp kiracılara bir tutar bildiriyorsunuz, ama bu bildirim, resmi bir abonelik sözleşmesi veya bağlayıcı bir protokol temelinde değilse, kiracı için hukuken kesin bir ödeme yükümlülüğü doğurmayabilir; kiracı öderse öder, ödemezse elinizde güçlü bir yaptırım aracı (örneğin kira sözleşmesinin feshi, teminattan mahsup gibi) olmayabilir. (3) Sorun, 'kim aboneliği alacak' değil, 'ödenmezse ne olacak' sorusudur: siz haklı olarak aboneliğin teknik olarak bölünemeyeceğini fark etmişsiniz, ama bu farkındalık, sözleşmedeki eski hükmü sessizce göz ardı etmek yerine, o hükmün yerine yeni bir bağlayıcı mekanizma (örneğin gecikme halinde teminattan kesinti, kira sözleşmesinin fesih şartı) koymayı gerektirir. (4) Düzeltme; kiracılarla ek protokoller imzalayarak elektrik bedelinin ödenmemesi durumunda hangi yaptırımın (teminattan mahsup, fesih vb.) uygulanacağını açıkça düzenlemek ve geçmiş dönem alacaklarını bu yeni çerçevede takibe almaktır.

Yapılacaklar: (1) Kiracılarla, elektrik bedeli tahsilatını bağlayıcı hale getiren ek protokoller imzalansın. (2) Bu protokollerde ödenmeme durumunda uygulanacak yaptırım (teminattan mahsup, gecikme faizi, fesih vb.) açıkça belirtilsin. (3) Geçmiş dönem tahsil edilemeyen alacaklar (toplam ~137.500 TL) için takip süreci başlatılsın. (4) Sözleşmede teknik olarak uygulanamayan diğer hükümler olup olmadığı ayrıca gözden geçirilsin.

Uygulama önerisi: sözleşmenizdeki her yükümlülük için tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu yükümlülük fiilen uygulanabiliyor mu, yoksa sadece kağıt üzerinde mi duruyor?' Fiilen uygulanamıyorsa, yerine geçecek bağlayıcı bir mekanizma kurulmalı; ve denetçinin ölçüsü nettir: sözleşmede yazılı olması, bir yükümlülüğün kendiliğinden yerine getirileceği anlamına gelmez, yaptırımsız bir hüküm fiilen işlemez.