İhtiyaç duyduğumuz her hizmeti tek bir ihalede toplayabilir miyiz?

Zorundaydınız, çünkü 4734 sayılı Kanun, birbirinden doğal bir bağlantısı olmayan iş, hizmet ve mal alımlarının tek bir ihalede toplanmasını yasaklar; ve bu yasağın amacı tam da sizin 'tek elden yönetim' gerekçenizin yol açtığı sonucu, yani rekabetin daralmasını önlemektir: 2023 denetiminde aynen, 'İdarenin gerçekleştirmiş olduğu söz konusu ihaleye, ihale ile ilgisi olmayan işlerin dahil edilmesinin mevzuata aykırılık oluşturduğu düşünülmekle birlikte...' tespiti yapılmıştır. Kanuni çerçeve 4734 sayılı Kanun m.5'te açıktır: idareler ihalede saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür; 'aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece yapım işleri, mal alımı ve hizmet alımı bir arada ihale edilemez', ve denetim bu kuralı genişletici yorumlar: 'Bu hükmün sadece mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinin birbirleri arasında birlikte ihale edilemeyeceği şeklinde değil, doğal bağlantı olmadığı sürece belirtilen ihale türlerinin MÜSTAKİL OLARAK KENDİ İÇLERİNDE DE uygulanması gerektiği şeklinde anlaşılması gerekmektedir.' Sizin ihaleniz, 67 spor tesisinin işletilmesi, spor malzemesi temini, temizlik, bakım-onarım, yemek ve eğitim hizmetlerinin hepsini tek çatı altında toplamıştır; denetim, bunun sonucunu somut bir kanıtla destekler: 'Bu durum İhalenin torba ihale olmasına ve ihaleye katılımı azaltmaktadır. Mevcut durumda ihaleye başka teklif veren isteklinin OLMAMASI da bu durumu destekler niteliktedir. Zira söz konusu bütün işlerin tek bir firma tarafından karşılanması mümkün olmamaktadır.' Ayrıca, teknik şartnamedeki 'spor eğitimi' ve 'temizlik' kalemlerinin fiiliyatta nasıl uygulandığı da belirsizdir: 'İhale konusu işte yükleniciye ait herhangi bir spor eğitimi verecek personel veya temizlik personeli olmadığı, söz konusu hizmetlerin İdarenin doğrudan hizmet kapsamında aldığı personelle yürütüldüğü görülmüştür. Bu noktada yüklenicinin spor eğitimi ve temizlik hizmeti kapsamında vereceği hizmetin ne olduğu anlaşılamamaktadır.'

Analiz: (1) 'Tek elden koordinasyon' gerekçesi; idari kolaylığı, kanunun aradığı 'doğal bağlantı' testiyle karıştırır: sizin için idari açıdan kolay olması (tek sözleşme, tek muhatap), kanunun aradığı 'doğal bağlantı' şartını karşılamaz, doğal bağlantı, işlerin birbirinin doğrudan devamı veya ayrılmaz parçası olması demektir (örneğin bir binanın yapımı ile o binanın boyanması); temizlik hizmeti ile spor eğitimi hizmeti, ya da malzeme temini ile personel istihdamı, birbirinin doğal uzantısı değil, bağımsız uzmanlık alanlarıdır (adi-ortaklik-alt-yuklenici-tuzel-kisilik ve yapim-isi-hizmet-kapsami-genisletme dosylarının 'idari kolaylık, kanuni gerekçe yerine geçmez' sürümü: işlerin bir arada yönetilmesi kolay olması, bir arada ihale edilebileceği anlamına gelmez). (2) Tek isteklinin çıkması, teorik bir riskin GERÇEKLEŞTİĞİNİN kanıtıdır: kanunun torba ihaleyi yasaklamasının teorik gerekçesi rekabetin azalmasıdır, ama sizin ihalenizde bu teorik risk fiilen gerçekleşmiştir: hiçbir başka firma teklif vermemiştir, çünkü hem spor eğitimi hem temizlik hem bakım-onarım hem yemek hem malzeme temini konusunda aynı anda yetkin tek bir firma bulmak neredeyse imkansızdır, bu, ihalenizin fiilen tek bir firmaya göre tasarlanmış olabileceği şüphesini doğurur. (3) Yüklenicinin bazı kalemlerde 'ne iş yaptığının belirsiz' olması, torba ihalenin bir başka riskini gösterir: ihaleye dahil edilen bazı hizmetler (spor eğitimi, temizlik) fiilen idarenin kendi personeli tarafından yürütülüyorsa, yüklenicinin bu kalemler için aldığı ödemenin karşılığı olan hizmetin ne olduğu belirsizleşir, bu, sadece bir rekabet sorunu değil, aynı zamanda ödenen bedelin karşılığının denetlenebilirliği sorunudur. (4) Düzeltme; birbirinden doğal bağlantısı olmayan iş kalemlerini (temizlik, spor eğitimi, bakım-onarım, malzeme temini, işletme) ayrı ihalelere bölmek ve her ihalenin teknik şartnamesini o işin kapsamıyla sınırlı ve açık tutmaktır.

Yapılacaklar: (1) Mevcut torba ihale kapsamındaki iş kalemleri gözden geçirilip aralarında gerçek bir doğal bağlantı olup olmadığı değerlendirilsin. (2) Doğal bağlantısı olmayan kalemler (temizlik, spor eğitimi, malzeme temini vb.) sonraki ihale döneminde ayrı ihalelere bölünsün. (3) Teknik şartname, her iş kaleminin fiilen kim tarafından ve nasıl yürütüleceğini açık şekilde tanımlayacak biçimde yeniden yazılsın. (4) İhaleye tek istekli çıkması, ihale kapsamının rekabeti daralttığına dair bir uyarı sinyali olarak izlensin.

Uygulama önerisi: hizmet alım ihalelerinizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu iş kalemlerinin hepsini aynı anda karşılayabilecek birden fazla firma piyasada var mı?' Cevap hayırsa, muhtemelen bir torba ihale kurgulanmıştır; ve denetçinin ölçüsü nettir: idari kolaylık, doğal bağlantısı olmayan işleri tek ihalede toplamak için yeterli bir gerekçe değildir.