İtfaiye erini belediye şirketinden görevlendirebilir miyiz?

Sorun etti çünkü dayandığınız yönetmelik maddesi destekleyici/yardımcı personeli kapsar, itfaiye erinin asıl görevini fiilen yapacak kişileri değil; itfaiye hizmeti Anayasa'ya göre kamu görevlisi eliyle yürütülmesi zorunlu bir hizmettir: 2024 denetiminde aynen, 'Belediye Personel Şirketinde istihdam edilen bazı çalışanların İtfaiye Müdürlüğünde itfaiye eri olarak görevlendirildiği görülmüştür... belediye şirketinde istihdam edilen işçilerin fiilen itfaiye eri olarak görev yapmalarının mevzuata uyarlı olmadığı düşünülmektedir.' Anayasa m.128 açıktır: 'genel idare esaslarına göre yürütülmesi gereken asli ve sürekli bir görev niteliği taşıyan itfaiye hizmetinin... kamu görevlileri eliyle yürütülmesi zorunlu'dur, bu, Anayasa Mahkemesi'nin 26.06.2019 tarihli 2019/27 Esas, 2019/56 Karar sayılı kararında da doğrulanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu m.52, itfaiye personelinin nitelikleri, mesleğe alınması, görevde yükselmesi ayrıca bir Yönetmelikle (Belediye İtfaiye Yönetmeliği) düzenlenir; bu Yönetmelikte tanımlanan itfaiye personeli, 'itfaiye daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri' kadrolarıdır. Sizin dayandığınız m.14 ise farklı bir şeyi düzenler, idarenin cevabında da alıntılanan bu madde, 'hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere itfaiye personeli dışında personel çalıştırılabileceğini' söyler; bu, destek/yardımcı roldür, itfaiye erinin fiilen yaptığı asıl görevi üstlenmek değildir. Denetim bu ayrımı netleştirir: 'belediye şirketleri, özel hukuk tüzel kişiliği kabul edilmek durumundadır... Anılan sermaye şirketlerinin bünyesinde özel hukuk hükümlerine göre istihdam edilen işçilerin de kamu görevlisi sayılması mümkün değildir.... Yönetmeliğin 14'üncü maddesine göre... görevlendirilecek olan diğer personelin kamu görevlisi olması gerekmektedir.' Sonuç: 'itfaiye hizmetlerinin hizmet alımı yöntemiyle yaptırılması mümkün olmadığından asli ve sürekli nitelikteki itfaiye hizmetlerinin memurlar veya kamu görevlileri marifetiyle yürütülmesi gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Personel eğittik, göreve hazırladık' savunması; eğitim ile hukuki statü ayrımını gözden kaçırır: temel itfaiye eğitimi vermiş olmanız, o kişinin fiziksel olarak görevi yapabilecek bilgiye sahip olduğunu gösterir, ama Anayasa'nın aradığı şart, kişinin bilgili olması değil, kamu görevlisi statüsünde olmasıdır; bir işçinin ne kadar iyi eğitilirse eğitilsin, özel hukuka tabi bir şirketin bordrosunda kalması, onu kamu görevlisi yapmaz (belediye-sirketi-personel-belediyede-sozlesmesiz ve arsiv-arastirmasi-696-khk dosylarının 'yeterlilik ile statü ayrı şeylerdir' sürümü: görevi yapabilmek, o görevin gerektirdiği hukuki kimliğe sahip olmakla aynı şey değildir). (2) 'Personel açığımız var' gerekçesi meşru bir ihtiyaçtır, ama kanun bunun için ayrı bir yol göstermiştir: nüfus artışı nedeniyle personel ihtiyacı doğması gerçek bir sorundur, ama kanun bu ihtiyacı norm kadro genişletme, yeni memur/işçi kadrosu açma yollarıyla çözmeyi öngörür, itfaiye gibi asli-sürekli bir görevi şirket işçisiyle doldurmak, ihtiyacın gerçekliğini değil, çözüm yönteminin hukuka aykırılığını gösterir. (3) Yönetmeliğin 'diğer personel' maddesi, itfaiye kadrosunu genişletmenin arka kapısı olarak kullanılamaz: bir yönetmeliğin destekleyici personel için tanıdığı esneklik, o yönetmeliğin asıl kadro tanımını aşacak şekilde yorumlanamaz, aksi halde, 'destek personeli' maddesi, kanunun aradığı kamu görevlisi şartını fiilen boşa çıkaran bir istisna haline gelir. (4) Düzeltme; itfaiye erliği görevini fiilen yapan şirket personelinin bu görevden çekilmesi, itfaiye kadrosunun norm kadro genişletme veya memur/işçi alımı yoluyla güçlendirilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Şirket personelinden itfaiye eri olarak fiilen görevlendirilenler tespit edilip bu görevlendirme sonlandırılsın. (2) İtfaiye personel ihtiyacı, norm kadroya uygun memur/sürekli işçi alımıyla karşılanmaya çalışılsın. (3) Şirket personeli yalnızca Yönetmelik m.14 kapsamındaki destek/yardımcı görevlerde (itfaiye erinin asıl işini üstlenmeden) kullanılsın. (4) Benzer 'asli ve sürekli görev' niteliğindeki diğer birimlerde (zabıta vb.) de aynı ayrım kontrol edilsin.

Uygulama önerisi: personel açığı kapatırken tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu görev, Anayasa m.128 anlamında asli ve sürekli bir kamu görevi mi?' Öyleyse şirket personeliyle doldurulamaz; ve denetçinin ölçüsü nettir: itfaiyecilik gibi hizmetler, kim eğitilirse eğitilsin, ancak kamu görevlisi eliyle yürütülebilir.