Öğrenci ulaşım kartını yılda bir kez kontrol etmek yeterli mi?

Yeterli değil, çünkü öğrencilik hakkı, sizin vizeleme takviminize göre değil, öğrencinin kendi mezuniyet tarihine göre sona erer; ve bu iki tarih nadiren örtüşür: 2023 denetiminde aynen, 'kişiselleştirilmiş indirimli veya ücretsiz kartların kullanıcılarının bu haklarında değişiklik olup olmadığına ilişkin kontrollerin yıllık olarak yapılması nedeniyle yıl içinde durumunda değişiklik olanların ücretsiz veya indirimli kullanım hakkına devam etme riski taşıdığı görülmüştür.' Sorunun büyüklüğünü gösteren somut tespit şudur: 'özellikle yükseköğrenime kayıtlı öğrenciler açısından mezuniyet tarihleri farklılık göstermektedir. Bazı öğrenciler güz dönemi sonu olan ocak ve şubat aylarında, bazı öğrenciler bahar dönemi sonu olan haziran ve temmuz aylarında, bazıları ise yaz okulu ve/veya açılan sınavlar vesilesi ile daha sonraki aylarda da mezun olabilmektedir. Vizeleme işleminin yılda bir kez yapıldığı hallerde ÖĞRENCİLİK HAKKI SONA EREN kişilerin ERTESİ YILIN vizeleme işlemi yapılacağı tarihe kadar indirimli kart hakkından yararlanmaya devam edeceği açıktır.' Bu riskin ölçeği de küçük değildir: '2023 yılı içerisinde bütün kart kullanımları içerisinde öğrenci kartı kullanımı oranının yaklaşık %42'ye tekabül ettiği' tespit edilmiştir, yani kart kullanımının neredeyse yarısı, bu denetlenemeyen kategoridedir. Ayrıca denetim, sistemin yapısal bir eksikliğini de ortaya koyar: 'kart temini, satışı ve vizelemesi ile görevli kooperatif ile İdarenin eş zamanlı anlık veri paylaşmasını sağlayan entegre sistemi bulunmadığı, söz konusu verilerin ANCAK TALEP ÜZERİNE Belediye ile paylaşılabildiği', yani belediye, öğrencinin okulunu bırakıp bırakmadığını kendiliğinden öğrenemez, sormadıkça bilemez.

Analiz: (1) 'Yönetmelik yılda bir vize diyor, biz de öyle yapıyoruz' savunması; yönetmeliğin asgari bir çerçeve mi yoksa yeterli bir çözüm mü olduğunu karıştırır: Yönetmeliğin m.8'i gerçekten yıllık vizeyi öngörür, ama bu, 'yılda bir kontrol her durumda yeterlidir' anlamına gelmez, sadece 'en az yılda bir kontrol yapılmalıdır' demektir; öğrencilik gibi yıl içinde herhangi bir anda sona erebilen bir statüde, yıllık kontrol aralığı içinde oluşan boşluk, yönetmeliğin asgari şartını yerine getirmiş olsanız bile fiili bir kontrol riski olarak kalır (adli-sicil-erteleme ve arsiv-arastirmasi-696-khk dosylarının 'asgari şart, yeterlilik garantisi değildir' sürümü: kurala uymak, riski sıfırlamakla aynı şey değildir). (2) Mezuniyet tarihlerinin dağınıklığı, sorunu 'nadir istisna' olmaktan çıkarıp 'sistemik' hale getirir: eğer tüm öğrenciler aynı ayda (örneğin haziranda) mezun olsaydı, yıllık vizeyi o aya denk getirmek sorunu büyük ölçüde çözerdi, ama denetimin belirttiği gibi mezuniyetler ocak-şubat, haziran-temmuz ve daha sonraki aylara yayılmıktadır; bu, tek bir vize tarihinin hiçbir zaman tüm öğrencileri aynı anda doğru şekilde yakalayamayacağı anlamına gelir. (3) 'Talep üzerine veri paylaşımı', gerçek bir kontrol değil, pasif bir kontrol mekanizmasıdır: kooperatiften veri isteyebilmek, veriye erişebilmek demek değildir, idare bir şeyi sormadan önce neyi soracağını bilmiyorsa, bu mekanizma fiilen işlemez; anlık/entegre veri paylaşımı olmadan, idare her zaman bir adım geriden gelir. (4) Düzeltme; kart kooperatifi ile anlık/entegre veri paylaşımı kurmak, mümkün olduğunca eğitim kurumlarından dönem içi öğrencilik durumu teyidi almak ve açıköğretim gibi Yönetmelikte tanımsız kalan öğrenci kategorilerini ayrıca netleştirmektir.

Yapılacaklar: (1) Kart kooperatifi ile idare arasında anlık veya en azından sık aralıklı veri paylaşım sistemi kurulsun. (2) Mümkünse eğitim kurumlarıyla dönem sonu öğrencilik teyidi için bir bilgi akışı oluşturulsun. (3) Açıköğretim öğrencilerinin indirimli karttan yararlanıp yararlanamayacağı Yönetmelikte açıkça düzenlensin. (4) Yüksek kullanım oranına (%42) sahip öğrenci kartı kategorisi, kontrol önceliği açısından ayrıca izlensin.

Uygulama önerisi: indirimli/ücretsiz kart sisteminizde tek soruluk kontrol uygulayın: 'bir kullanıcının hak kaybı, bizim vize takvimimizden önce mi sonra mı fark edilir?' Cevap 'vize takviminden sonra' ise, o aradaki süre boyunca haksız kullanım devam ediyor demektir; ve denetçinin ölçüsü nettir: yıllık vize bir asgari usuldür, öğrencilik gibi ani sona erebilen bir hakkın takibi için tek başına yeterli bir kontrol değildir.