Reklam alanları için ilan-reklam vergisi alıyorsak, ayrıca ecrimisil de ister mi?

Yeterli değil, çünkü ilan-reklam vergisi ile ecrimisil, tamamen farklı kanunlardan doğan, farklı amaçlara hizmet eden iki ayrı alacaktır; birini tahsil etmiş olmak, diğerinin borcunu ortadan kaldırmaz: 2024 denetiminde aynen, 'İdare tarafından her ne kadar Belediye Şirketine ayni sermaye olarak... verilen taşınmazlara ilişkin ecrimisil yerine ilan ve reklam vergisi alındığı ifade edilse de... İdare tarafından ecrimisil yerine ilan ve reklam vergisi elde edilmesi ECRİMİSİL ALACAĞINI KALDIRMAMAKTADIR.' Denetimin gerekçesi son derece açıktır: 'ilan ve reklam vergisi 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunundan doğan bir alacak olup belediye sınırları içerisinde verilen ilan veya reklamların VERGİLENDİRİLMESİNİ konu edinmektedir. Ancak ecrimisil alacağı 2886 sayılı Devlet İhale Kanunundan kaynaklanan ve taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce İŞGALİ ÜZERİNE tahsil edilmesi gereken bir alacaktır.' Yani ilan-reklam vergisi, reklamın kendisini vergilendirir (reklamı kim, nerede yaptığı önemli değildir); ecrimisil ise taşınmazın haksız kullanımını telafi eder (kimin, hangi taşınmazı, ne kadar süre kullandığı önemlidir), bu iki şey aynı olayın (reklam panosunun bir yerde durması) farklı hukuki yüzleridir ve biri diğerinin yerine geçmez. Olayın arka planı da dikkat çekicidir: 05.02.2021 tarihli meclis kararlarıyla 30 lightbox, 250 raket, 20 megalight, 372 billboard reklam panosu ve 10 kafeterya, 'nakdi/ayni sermaye artışı' adı altında belediye şirketine 5 yıllığına devredilmiş; ama bu kararın mevzuata aykırı olduğu anlaşılınca 05.09.2024 tarihli meclis kararıyla iptal edilmiştir. Denetim, tam da bu iki tarih arasındaki (yaklaşık 3,5 yıllık) süre için ecrimisil istenmediğini tespit etmiştir; hatta bir kısım taşınmaz için (2021/10 sayılı karar kapsamındakiler) ne ecrimisil ne de vergi alındığı ortaya çıkmıştır.

Analiz: (1) 'Zaten bir gelir alıyorduk' sezgisi; alacağın türünü değil miktarını önemser: sizin mantığınız, 'idareye bir şekilde para giriyordu, o yüzden yeterliydi' şeklinde işliyor, ama kamu mali sisteminde her alacak türünün kendi kanuni dayanağı ve amacı vardır; bir vergi tahsil etmiş olmak, başka bir kanundan doğan bambaşka bir alacağı (ecrimisili) karşılamaz, tıpkı bir kişinin gelir vergisini ödemiş olmasının trafik cezasını ödemesine gerek bırakmaması gibi (rekreasyon-alani-isgal-ecrimisil ve mukerrer-tahsil-hafriyat-harci dosylarının 'farklı kanun, farklı alacak' sürümü: bir ödemenin yapılmış olması, o ödemenin karşıladığı kanuni dayanağın dışındaki borçları örtmez). (2) Kararın 'mevzuata aykırı' olduğunu kabul edip iptal etmek, geçmişe dönük mali sonucu otomatik olarak silmez: idarenin kendisi kararın hatalı olduğunu görüp düzeltmiştir, bu doğru bir adımdır; ama iptal, yalnızca geleceğe dönük etki yapar (taşınmaz idareye geri döner), kararın yürürlükte olduğu geçmiş dönem için doğan ecrimisil yükümlülüğü, kararın iptaliyle kendiliğinden ortadan kalkmaz; bu dönem için ayrıca ve geriye dönük olarak hesaplanması gerekir. (3) Ecrimisilde kusur aranmaması, idarenin 'niyetimiz kötü değildi' savunmasını da geçersiz kılar: 2886 sayılı Kanun m.75 açıkça belirtir, ecrimisil talep edilebilmesi için idarenin zarara uğramış olması gerekmez, fuzuli şagilin kusuru da aranmaz, yani 'biz zaten sermaye artışı olsun diye iyi niyetle verdik' savunması, ecrimisil yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; önemli olan taşınmazın usulsüz bir düzenlemeyle üçüncü bir tarafça (burada: kendi şirketi) kullanılmış olmasıdır. (4) Düzeltme; iptal edilen ve edilmeyen tüm ilgili taşınmazlar için, kullanım süresine denk gelen dönem üzerinden geriye dönük ecrimisil hesaplanıp tahsil edilmesidir.

Yapılacaklar: (1) İptal edilen meclis kararı kapsamındaki taşınmazlar için, kullanım süresi boyunca (vergi tahsil edilmiş olsa dahi) ecrimisil hesaplanıp tahsil edilsin. (2) Henüz iptal edilmemiş, hala şirket kullanımında olan taşınmazlar için de durum gözden geçirilsin. (3) Vergi ile ecrimisilin farklı alacak türleri olduğu, benzer taşınmaz/şirket ilişkilerinde standart bir kontrol maddesi haline getirilsin. (4) Şirkete 'sermaye artışı' adıyla taşınmaz/hak devri yapılmadan önce, bu işlemin 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale gerektirip gerektirmediği önceden hukuken değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: şirketinize veya üçüncü kişilere kullandırdığınız taşınmazlarda tek soruluk kontrol uygulayın: 'bu kullanım için hem doğru kanuna dayanan bir bedel mi alıyoruz, yoksa sadece ilgisiz bir vergiyi mi yeterli sayıyoruz?' İkincisiyse, asıl ecrimisil alacağı hala tahsil edilmemiş olabilir; ve denetçinin ölçüsü nettir: bir vergi tahsilatı, farklı bir kanundan doğan ecrimisil borcunu asla kapatmaz.