Pandemi döneminde eğitim hizmeti alımını maske dikimine yönlendirmek kamu zararı sayılır mı?

Sizin durumunuzda hayır, ve bu, tam da Temyiz Kurulu'nun verdiği kararın konusu: 2025 tarihli kararda, ilk etapta verilen tazmin hükmü kaldırılmıştır, çünkü mahkeme mücbir sebep dönemindeki makul esnetmeyi kamu zararı saymamıştır: 'ilgili eğitim hizmeti alımı işinde ihaleye esas işin konusunun değiştirilmesi gibi bir durum söz konusu olmayıp, sadece ihale konusunda yer alan bazı pozların ağırlığı artırılarak pandemi gibi olağanüstü bir süreçte personele maske dikim faaliyeti eğitimi verilerek piyasadan çok daha uygun fiyata üretilen maskelerle Büyükşehir Belediyesine katma değer sağlandığı... kamu zararına sebebiyet verilmediği anlaşılmıştır.' Kararın hukuki dayanağı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.10'dur, pandemi, kanunda açıkça 'genel salgın hastalık' olarak mücbir sebep sayılan hallerdendir; sorumluların savunması da bunu vurgular: sözleşmenin süresi belirsiz bir salgın döneminde feshedilemeyeceği, dolayısıyla mevcut sözleşmenin amacına uygun şekilde esnetilerek sürdürülmesinin makul olduğu kabul edilmiştir. Ancak kararın gözden kaçırılmaması gereken ikinci yarısı vardır: ilk ilamda, üretilen maskeler için Taşınır Mal Yönetmeliği m.12-13 uyarınca gerekli taşınır işlem fişi düzenlenmediği de tespit edilmişti; Temyiz Kurulu bu konuda idareyi tamamen aklamamış, sadece 'taşınır işlem fişlerinin düzenlenmemiş olması, usulen hatalı olmakla birlikte, olağanüstü şartlarda bu fiş yerine İdare bünyesinde düzenlenen ve Başkanlığımıza gönderilen tutanaklar dikkate alındığında... hizmet alımının gerçekte yapılmadığına ve kamu zararı doğduğuna dair İlamdaki kanaati gerektirmez' demiştir, yani usul hatası kabul edilmiş, ama bu hatanın kamu zararına dönüşmediği ayrıca ispatlanmıştır (tutanaklarla üretim miktarı ve teslim kayıtları belgelenmiş olduğu için).

Analiz: (1) 'Mücbir sebep her şeyi otomatik meşrulaştırır' sezgisi kadar, 'her esnetme cezalandırılır' sezgisi de yanlıştır, karar ikisinin ortasında durur: Temyiz Kurulu, pandeminin mücbir sebep olduğunu kabul etmiş ve hizmetin özünün değişmediğini (aynı eğitmen kadrosu, aynı sözleşme çerçevesi, sadece geçici bir uyarlama) vurgulamıştır, ama bunu yaparken usul kurallarını (taşınır kaydı) tamamen görmezden gelmemiş, sadece bu eksikliğin başka kanıtlarla telafi edildiğini kabul etmiştir (rucu-sorumluluk ve idari-para-cezasi-usulsuz-tebligat dosylarının 'usul hatası ile esas kaybı farklı şeylerdir' sürümü: bir belgenin eksik düzenlenmesi, işin hiç yapılmadığı anlamına gelmez, ama bunu ispatlamak idareye düşer). (2) Azınlık görüşü, dikkat çekici bir ayrıntı sunar: karara katılmayan üyeler, 'eğitim faaliyetleri kapsamında yapılan ödemeler sözleşmesine uygun olduğundan, bu ödemelerin kamu zararı tutarından indirilmek suretiyle kalan tutar için düzeltilerek tasdik kararı verilmesi gerektiğini' savunmuştur, yani tamamen aynı fikirde olmayan bir görüş bile, 'tüm ödeme kamu zararıdır' demek yerine, kısmi ayrıştırma öngörmüştür; bu, davanın siyah-beyaz değil, dereceli bir değerlendirme gerektirdiğini gösterir. (3) Kararın emsal değeri dardır, her 'olağanüstü durum' savunması aynı sonucu almaz: buradaki kilit unsurlar, hizmetin tamamen terk edilmemiş olması, üretimin belgelenebilir (tutanaklarla) olması ve maliyetin piyasadan daha uygun çıkmasıdır, bu üç unsur olmadan yapılan bir 'olağanüstü dönem esnekliği' savunması aynı sonucu vermeyebilir. (4) Ders; olağanüstü dönemde hizmet kapsamını esnetirken bile, usul belgelerini (taşınır işlem fişi vb.) eksiksiz tutmak, sonradan böyle bir savunmaya ihtiyaç duymadan süreci temiz göstermenin tek garantili yoludur.

Yapılacaklar: (1) Olağanüstü dönem uygulamalarında bile taşınır giriş-çıkış belgeleri zamanında düzenlensin. (2) Sözleşme kapsamının esnetildiği durumlarda, esnetmenin gerekçesi (mücbir sebep, süreklilik) ve elde edilen fayda (maliyet avantajı, hizmetin sürdürülmesi) yazılı olarak kayda geçirilsin. (3) Belge eksikliği varsa, tutanak gibi alternatif kanıtlarla süreç desteklensin. (4) Benzer olağanüstü dönem kararları için önceden bir usul çerçevesi (yetkilendirme, belgeleme, raporlama) hazırlansın.

Uygulama önerisi: olağanüstü dönem uygulamalarınızda tek soruluk kontrol uygulayın: 'hizmetin özü aynı kaldı mı, sadece biçimi mi esnedi, ve bunu belgeleyebiliyor muyum?' Belgeleyemiyorsanız, en makul esnetme bile denetimde savunmasız kalabilir; ve denetçinin ölçüsü nettir: usul hatası ile kamu zararı aynı şey değildir, ama usul hatasını kamu zararı olmaktan çıkaran şey idarenin sunduğu kanıttır.