Sözleşmede yazılı %10 artış sınırını aşarak avukat ücretini artırabilir miyiz?

Karşılıklı bir anlaşma olması, sizi kendi yazdığınız hükümle bağlı olmaktan kurtarmaz, sözleşme, imzalandığı anda her iki tarafı da bağlayan bir metindir ve bir tarafın (idarenin) tek taraflı olarak o metnin ötesine geçmesi, sözleşmenin kendisine aykırıdır: 2024 denetiminde aynen, 'Belediye ile avukatlar arasında yapılan hizmet alım sözleşmelerinde yer alan ARTIŞ ORANININ ÜZERİNDE ARTIŞ YAPILARAK sözleşmelerin YENİLENDİĞİ' tespit edilmiştir. Olayın somut hali nettir: 'Belediye tarafından iki avukat ile 2023 yılı için geçerli sözleşme imzalanmış ve bu sözleşmede bir sonraki yıl için ÜCRETİN %10 ORANINDA ARTTIRILACAĞI hükme bağlanmıştır. Ancak, 2024 yılında bu hükme UYULMAYARAK ücretin %10'DAN DAHA FAZLA arttırıldığı anlaşılmaktadır.' Kamu İhale Genel Tebliği m.22.1.1.2-3'ün de gösterdiği gibi, bu tür hizmet alımlarında idarelere sözleşme şartlarını serbestçe belirleme takdiri tanınmıştır, ilan, teminat, komisyon, yeterlik kriteri gibi hususlar idarenin takdirindedir; ama bu serbesti, sözleşmenin İMZALANMASINA kadar geçerlidir, sözleşme bir kez %10 diye yazıldıktan sonra, bu oran her iki taraf için de bağlayıcı bir taahhüttür.

Analiz: (1) 'Biz kendimiz yaptık, biraz daha artırabiliriz' mantığı; sözleşmenin bağlayıcılık ilkesini tersine çevirir: bir sözleşmenin değeri, tam olarak tarafları önceden belirlenmiş bir çerçeveye bağlamasıdır, eğer idare, kendi imzaladığı bir oranı istediği zaman aşabiliyorsa, sözleşmenin o maddesi aslında hiç yazılmamış gibidir: yazılı bir taahhüt, ancak tarafların ortak iradesiyle (yeni bir ek sözleşme veya yeniden müzakereyle) değiştirilebilir, idarenin tek taraflı kararıyla değil (personel-servisi-güzergah ve 696-tis-oran-asimi dosylarının 'tek taraflı sapma' sürümü: bir oranı yazılı olarak taahhüt ettikten sonra, o oranı aşmak, sözleşmeyi değil idarenin kendi disiplinini bozar). (2) Meblağın küçüklüğü, ilkenin önemini azaltmaz: bu bulgudaki fark belki yüzde birkaç puanlık küçük bir tutardır, ama denetimin ilgilendiği şey tutarın büyüklüğü değil, yazılı bir sınırın hiçe sayılmasıdır: bugün %10 yerine %12 uygulanabiliyorsa, yarın aynı mantıkla %20 de uygulanabilir hale gelir, sınırın kendisi anlamsızlaşır. (3) İdarenin cevabı; ihlali örtmek yerine düzeltme yoluna gitmiştir: idare, 'sözleşmede yer alan oranın üzerinde artış yapılan avukatlara ilişkin tahakkuk işlemlerinin yapıldığını' belirtmiştir, bu, fazladan ödenen kısmın geri alınacağı veya mahsup edileceği anlamına gelir; yani düzeltme mekanizması zaten harekete geçirilmiştir, ancak bu, ihlalin başta hiç yaşanmaması gerektiği gerçeğini değiştirmez. (4) Düzeltme; ileriye dönük olarak basit bir disiplindir: her sözleşme yenilemesinde, yenileme yetkilisi (harcama yetkilisi veya ilgili birim) önceki sözleşmenin artış maddesini kontrol edip, uygulanacak yeni oranın bu sınırı aşmadığını teyit etmelidir.

Yapılacaklar: (1) Kontrol adımı: her sözleşme yenilemesinde, bir önceki sözleşmedeki artış oranı sınırının aşılıp aşılmadığı yazılı olarak teyit edilsin. (2) Düzeltme: fazladan ödenen tutarlar için tahakkuk düzeltmesi tamamlanıp mahsup/iade süreci sonuçlandırılsın. (3) Standart madde: yeni sözleşmelerde artış oranı maddesi, hem oranın hem de hesaplama yönteminin (hangi tutara göre %10 uygulanacağı) açıkça yazılmasıyla belirsizliğe kapatılsın. (4) İkinci imza: sözleşme yenileme öncesi, bir üst amirin veya farklı bir görevlinin oran uygunluğunu ayrıca onaylaması ikinci bir kontrol katmanı olarak eklensin.

Uygulama önerisi: her sözleşme yenilemesinde tek soruluk sınır testi uygulayın: 'yeni ücret, önceki sözleşmedeki artış oranı sınırını aşıyor mu?' Aşmıyorsa yenileme sözleşmeye uygundur, aşıyorsa, karşılıklı rıza görünse de, yazılı sözleşme hükmüne aykırı bir işlem yapılmış demektir; ve denetçinin ölçüsü nettir: sözleşmede yer alan artış oranının üzerinde artış yapılamaz.