696 KHK ile geçen işçi, emeklilik hakkını kazandıktan sonra da çalıştırılabilir mi?

Çünkü bu konuda idarenin takdir yetkisi yoktur, kanun, istihdam süresinin sonunu işçinin veya idarenin isteğine değil, objektif bir tarihe bağlamıştır: 2019 denetiminde aynen, 'sürekli işçi olarak belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerin EMEKLİ AYLIĞINI KAZANMA TARİHİ ile EMEKLİ EDİLDİKLERİ TARİH arasında farklılık bulunduğu' tespit edilmiştir. Kural 7079 sayılı Kanun'la (696 sayılı KHK) 375 sayılı KHK'ya eklenen Geçici m.24'te nettir: işçi statüsüne geçirilenlerin 'istihdam süreleri HİÇBİR ŞEKİLDE sosyal güvenlik kurumlarından emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya HAK KAZANDIKLARI TARİHİ GEÇEMEZ'; Usul ve Esasların m.41/2'si aynı kuralı tekrarlar: 'Bu şekilde işçi statüsüne geçirilenlerin istihdam süresi hiçbir şekilde emeklilik, yaşlılık ve malullük aylığını kazanma tarihini geçemez.' Yani bu bir tavan tarihtir, işçinin isteği, idarenin ihtiyacı, performansı ne olursa olsun, bu tarihe gelindiğinde iş akdinin sonlandırılması zorunludur: denetim örnek olarak kıdem tazminatı ödemeleri üzerinden yapılan incelemede, emekli aylığını kazanma tarihinden sonra emekli edilen personel olduğunu somut olarak göstermiştir.

Analiz: (1) Bu kural, işçi lehine değil, kamu düzenine yönelik emredici bir kuraldır: normal iş hukukunda çalışan, emeklilik hakkını kazandıktan sonra da çalışmaya devam edip etmemeyi kendisi seçebilir, ama 696 KHK ile geçen personel için kanun koyucu bilinçli olarak bu seçimi ortadan kaldırmıştır: bu düzenlemenin amacı, kamu kaynağıyla finanse edilen istihdamın belirli ve öngörülebilir bir sona sahip olmasıdır (norm-kadro-müdür ve iç-denetçi-kadro-boş dosylarının 'emredici tarih' sürümü: kanunun koyduğu tavan tarih, tarafların rızasıyla bile aşılamaz). (2) Gecikmenin kaynağı; kötü niyet değil, sistemsel bir bilgi eksikliğidir: denetim bunu açıkça belirtir, 'Sosyal Güvenlik Kurumunun bildirimlerinde emekli aylığını kazanma tarihinin AÇIK OLARAK YAZILMAMASI, sigorta gün sayısı ve yaş şartlarının bildirilmesi nedeniyle kontrollerin işçi yoluyla aralıklı yapılması sonucu birkaç günden birkaç aya kadar gecikme yaşanmaktadır', yani SGK sistemi size doğrudan 'bu kişi filanca tarihte hak kazandı' demez, yalnız prim gün sayısı ve yaşı bildirir; bu ham veriden hak kazanma tarihini hesaplamak şirketin/idarenin işidir ve bu hesap düzenli yapılmazsa gecikme kaçınılmazdır. (3) Gecikmenin mali sonucu; kıdem tazminatı üzerinden somutlaşır: işçi, hak ettiği tarihten sonra da çalışmaya devam ettiği için daha yüksek bir kıdem tazminatına hak kazanmış olabilir, bu fazladan süre, kanunun izin vermediği bir istihdamın mali karşılığıdır ve idarenin/şirketin bütçesine gereksiz bir yük bindirir. (4) Denetimin önerisi net ve uygulanabilirdir: 'Sorgulamaların şirket üzerinden değil BELEDİYE KANALIYLA yapılması', yani hesaplama ve takip sorumluluğunun, günlük operasyonel yüke sahip şirketten, bu konuyu merkezi ve düzenli takip edebilecek belediye birimine kaydırılması önerilmektedir.

Yapılacaklar: (1) Merkezi takip: 696 KHK kapsamında geçirilen tüm personelin sigorta gün sayısı ve yaş verileri, belediyenin ilgili birimince merkezi olarak ve düzenli aralıklarla (aylık) sorgulanıp hak kazanma tarihi hesaplansın. (2) Otomatik uyarı: hak kazanma tarihine yaklaşan personel için önceden (örneğin 1-2 ay kala) uyarı listesi çıkarılsın. (3) Zamanında sonlandırma: hak kazanma tarihi geldiğinde iş akdi gecikmeksizin sonlandırılıp kıdem tazminatı bu tarihe göre hesaplansın. (4) Geçmiş tarama: geçmişte geç emekli edilen personel için fazladan ödenen tutarlar tespit edilip değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: 696 KHK'lı personel listenizde tek soruluk tarih testi uygulayın: 'bu kişinin emeklilik hak kazanma tarihini en son ne zaman hesapladık, ve o tarih bugünden ne kadar yakın?' Düzenli hesaplanıyor ve tarih geldiğinde derhal işlem yapılıyorsa sisteminiz sağlıklıdır, hesaplama SGK bildirimine ve tesadüfe bırakılmışsa; gecikme ve fazla ödeme riski sürekli işler durumdadır; ve denetçinin ölçüsü nettir: bu personelin istihdam süresi, emeklilik hak kazanma tarihini hiçbir şekilde geçemez.