Sınırımızdaki maden işletmelerinin belediye payını nasıl takip ederiz?

Takip etmeniz gerektiği kaynak, denetimin de kullandığı kaynaktır, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), ve bu veriye sizin de erişiminiz vardı, sadece hiç sorulmamıştı: 2024 denetiminde aynen, 'Kamu İdaresi sınırları içerisinde faaliyette bulunan maden işletmelerinden alınması gereken maden payına ilişkin TAKİP VE TAHAKKUK İŞLEMLERİNİN YAPILMADIĞI' tespit edilmiştir. Kural iki kanunda birlikte kurulur: 2464 sayılı Kanun Mükerrer m.97/2-b, belediye sınırları ve mücavir alanda faaliyet gösteren maden işletmeleri, yıllık satış tutarının %0,2'si oranında belediye payı ayırır ve bu pay, Devlet hakkının Hazineye ödenmesi sırasında ruhsat sahibi tarafından belediyeye ödenir; 3213 sayılı Maden Kanunu m.14/15, Devlet hakkının tamamı her yıl haziran ayının son günü mesai bitimine kadar MAPEG'in muhasebe birimine yatırılır, belediye payı da aynı takvimde aktarılmalıdır. Denetimin yöntemi tam da bu boşluğu kapatan yöntemdir: 'Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünden Palandöken sınırları içerisinde faaliyet gösteren maden işletmelerinin ocak başı satış tutarları listesi temin edilmiş' ve bu listedeki hiçbir işletmenin belediyeye ödeme yapmadığı ortaya çıkmıştır, yani MAPEG, kimin, ne kadar sattığını zaten merkezi olarak tutuyordu; belediyenin yapması gereken, bu listeyi istemek ve karşılaştırmaktı.

Analiz: (1) 'Hangi maden bu paya tabi, tereddüt yaşadık' savunması; kaynağın merkezi olması sayesinde çürütülebilir bir savunmadır: maden ruhsatları, ocak bazlı satış tutarları, ruhsat sahipleri, hepsi MAPEG'de kayıtlıdır ve belediyenin kendi başına 'hangi maden faaliyet gösteriyor' diye saha araştırması yapmasına gerek yoktur: tek yapılması gereken, MAPEG'den kendi sınırları içindeki işletmelerin listesini istemektir, bu, 'tereddüt' değil, hiç sorulmamış bir soru meselesidir (OSB-harç-takibi ve geçiş-hakkı-bedeli dosylarının 'merkezi veri kaynağı' sürümü: kimin ne kadar ürettiğini zaten bir başka kamu kurumu biliyorsa, sizin işiniz o veriyi istemektir, yeniden keşfetmek değil). (2) 'Personel yoğunluğu' mazereti; bir kerelik bir veri talebinin önüne geçemez: MAPEG'den yıllık bir liste istemek ve gelen listeyi belediyenin kendi mükellef kayıtlarıyla karşılaştırmak, sürekli bir saha denetimi değil, yılda bir kez yapılacak bir eşleştirme işlemidir: personel yoğunluğu, günlük operasyonel işleri etkileyebilir ama yılda bir yapılacak bu kontrolü engellemesi beklenmez. (3) Takvim netliği; ihmali daha da görünür kılar: ödeme tarihi (haziran ayı sonu) kanunla sabittir, belediyenin her yıl, temmuz ayının başında 'bu yıl kim ödedi, kim ödemedi' sorusunu MAPEG listesiyle karşılaştırarak sorması, kalıcı ve düşük maliyetli bir kontrol rutinidir. (4) Düzeltme; idarenin kendi taahhüdünde de görülür, 'maden ruhsatı sahiplerinin beyan yükümlülüklerinin takibi için bir kontrol mekanizması oluşturulacağı' belirtilmiştir: bu mekanizmanın çekirdeği, MAPEG listesiyle yıllık karşılaştırmadan başka bir şey değildir.

Yapılacaklar: (1) Veri talebi: MAPEG'den belediye sınırları ve mücavir alandaki maden işletmelerinin yıllık satış tutarı listesi düzenli olarak istensin. (2) Karşılaştırma: bu liste, belediyenin kendi tahsilat kayıtlarıyla her yıl haziran sonrası karşılaştırılıp ödeme yapmayanlar tespit edilsin. (3) Tahakkuk: tespit edilen eksik ödemeler için %0,2 oranı üzerinden tahakkuk çıkarılıp tahsilat süreci başlatılsın. (4) Rutin: bu karşılaştırma, gelir servisinin yıllık iş takvimine sabit bir madde olarak eklensin.

Uygulama önerisi: maden payı takibinizde tek soruluk kaynak testi uygulayın: 'MAPEG'den sınırlarımızdaki maden işletmelerinin listesini hiç istedik mi?' İstediyseniz ve karşılaştırdıysanız takip zaten kurulmuştur, hiç istemediyseniz; 'hangi maden bu paya tabi' sorusunun cevabı, sizin araştırmanızı beklemeden zaten başka bir kurumda hazır bekliyordur; ve denetçinin ölçüsü nettir: maden payının takibi, merkezi veri kaynağından bir liste istemek kadar basittir.