15 influencerdan 13'ü katılsa da sözleşme bedelinin tamamı ödenir mi?

Önemli, çünkü sözleşmeniz bir sayı taahhüdü içeriyordu ve bu sayı eksik gerçekleşti; 'işin büyük kısmı yapıldı' demek, kesintiyi hiç yapmamayı haklı çıkarmaz: 2019 denetiminde aynen, 'sözleşme ve eki teknik şartnameye göre yapılması gereken işler yapılmadığı halde yükleniciye KESİNTİ YAPILMAKSIZIN hakediş ödemesi yapıldığı ve sözleşme bedelinin TAMAMININ ÖDENDİĞİ' tespit edilmiştir. Somut eksiklik nettir: teknik şartnamenin 2. maddesine göre 15 uluslararası sosyal medya fenomeni ile ücretli işbirliği yapılması gerekirken, fiiliyatta yalnızca 13 fenomenle işbirliği gerçekleştirilmiştir, yani taahhüdün %13'ü (2/15) hiç ifa edilmemiştir. Denetimin vurgusu nettir: 'söz konusu eksiklikler nedeniyle sözleşme gereği, fazla ödemenin yüklenicinin hakedişinden KESİLMESİ GEREKİRKEN kesilmemiştir.' Ancak denetim burada ilginç ve öğretici bir ikinci sorunu da ortaya koyar: 'şartnamede yer alan tüm hususlar dikkate alınarak teklif veren firmanın HANGİ KALEM İÇİN HANGİ FİYATI TEKLİF ETTİĞİ BİLİNEMEDİĞİNDEN... fazla ödeme tutarı TARAFIMIZDAN TESPİT EDİLEMEMEKTEDİR', yani 770.000 TL'lik teklif tek bir toplu bedel olarak verildiği için, '2 fenomen eksik kaldı, bu ne kadar eder' sorusunun matematiksel cevabı bile yoktur.

Analiz: (1) Eksik ifa; oranı küçük görünse de sözleşme disiplinini bütünüyle gevşetir: 15 kalemden 2'sinin eksik kalması 'küçük bir detay' gibi görünebilir, ama sözleşmenin mantığı, belirlenen her kalemin ayrı bir taahhüt olmasıdır: bir kalemi es geçip tam ödeme almak mümkünse, yüklenici için her sözleşmede biraz eksik bırakma cazip bir strateji haline gelir (öğrenci-yurdu-inşaat ve teknik-personel-belge dosylarının 'kısmi ifa toleransı' sürümü: bir taahhüdün 'çoğu' yapılması, 'tamamı' yapılmış saymanın gerekçesi olamaz). (2) Toplu teklif fiyatlandırması; bu belirsizliğin asıl kaynağıdır: eğer ihale dokümanında her kalem için ayrı birim fiyat istenmiş olsaydı (örneğin 'fenomen başı X TL'), eksik kalan 2 fenomenin bedeli doğrudan ve tartışmasız hesaplanabilirdi, toplu bir bedel üzerinden teklif alındığında, sözleşmenin hangi kalemin ne kadar ettiği asla bilinemez ve bu, tam da bu tür eksik ifa durumlarında idareyi çaresiz bırakır. (3) Cezai şartın işletilmemesi; ikinci ve ayrı bir ihmaldir: eksik kalan işin bedelinin kesilmesi bir konu, sözleşmeye aykırı her eylem için öngörülen cezai şartın uygulanması ayrı bir konudur, denetim her ikisinin de atlandığını, yalnızca fazla ödemenin değil cezai şartın da talep edilip tahsil edilmesi gerektiğini vurgular. (4) Sürecin sonu öğreticidir: idare, denetimden sonra (2020'de) yükleniciden fazla ödemenin iadesini ve cezai şartı hukuki yolla talep etmeye başlamıştır, yani düzeltme mümkündür, ama ödeme anında yapılan kesinti, sonradan açılan bir hukuki süreçten çok daha ucuz ve hızlıdır.

Yapılacaklar: (1) Kalem bazlı fiyatlandırma: benzer hizmet alımlarında (fenomen sayısı, etkinlik sayısı gibi somut kalemler içerenlerde) her kalem için ayrı birim fiyat istenmesi ihale dokümanına standart madde olarak eklensin. (2) Teslim kontrolü: hakediş onayından önce teknik şartnamedeki her sayısal taahhüdün (kaç kişi, kaç adet, kaç gün) fiilen karşılandığı kontrol listesiyle doğrulansın. (3) Kesinti-ceza uygulaması: eksik ifa tespit edildiğinde hem bedel kesintisi hem sözleşmedeki cezai şart aynı anda ve ödeme öncesinde uygulansın. (4) Takip: geçmişte benzer şekilde eksik ifayla tam ödenmiş sözleşmeler taranıp iade-cezai şart süreçleri başlatılsın.

Uygulama önerisi: sayısal taahhüt içeren her hizmet alımında tek soruluk kalem testi uygulayın: 'şartnamedeki her sayı için ayrı bir birim fiyatımız var mı, yoksa hepsi tek bir toplu bedelde mi eridi?' Ayrı fiyat varsa eksik ifada kesinti kolayca hesaplanır, toplu bedelse, eksik kalan kısmın parasal karşılığı asla net bilinemez; ve denetçinin ölçüsü nettir: taahhüt edilen sayı eksik gerçekleşirse, bedel de eksik ödenir, tamamı değil.