Kaldırıma sabit platform kurup çevirenden ecrimisil yerine işgal harcı alınabilir mi?

Fark, izin kelimesinde toplanır, biri izinli ve geçici kullanım için, diğeri izinsiz ve kalıcı kullanım için tasarlanmıştır ve siz ikincisini birincisinin bedeliyle almışsınız: 2024 denetiminde aynen, 'Kamu İdaresinin tasarrufunda bulunan yol ve meydan gibi genel hizmetlere ayrılmış alanların işgalinden ECRİMİSİL YERİNE İŞGAL HARCI alındığı' tespit edilmiş ve örnek taramada, '30 işyerinden 28 tanesinin ECRİMİSİL ödemesi gerekirken bu işyerlerinden İŞGAL HARCI alındığı ayrıca 2 tanesinden ise herhangi bir bedel alınmadığı' ortaya çıkmıştır. İki müessesenin tanımı taban tabana zıttır: 2464 sayılı Kanun m.52, işgal harcı, belirtilen yerlerin 'yetkili mercilerden USULÜNE UYGUN İZİN ALINARAK GEÇİCİ olarak işgal edilmesi' halinde uygulanır; yani harcın ön şartı izin ve geçiciliktir; 2886 sayılı Kanun m.75, ecrimisil, idarenin taşınmazının gerçek/tüzel kişilerce (fuzuli şagil) işgali üzerine uygulanır ve 'idarenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez, fuzuli şagilin kusuru aranmaz'; ayrıca ecrimisil, tespit tarihinden geriye doğru 5 yılı geçmemek üzere hesaplanabilir, yani izinsiz kullanımın bedelini büyütücü bir mekanizmadır. Sizin olayınızda tespit edilen şey, kaldırımlara ahşap-demir profille sabit platform kurulması, beton saksılarla alanın çevrilmesidir: bunlar 'geçici işgal' değil, kalıcı ve izinsiz bir el koymadır, 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun m.18'i bu tür izinsiz sabit yapıları doğrudan 'gecekondu' mantığına benzer şekilde ele alır ve belediyeye derhal yıktırma yetkisi verir; m.22 ise yıkım masrafının %10 fazlasıyla ilgiliden alınacağını düzenler.

Analiz: (1) 'Yıllardır böyle uyguluyoruz' alışkanlığı; hukuki niteliği değiştirmez: işgal harcı almak, kullanımı meşrulaştırmaz, harcın kendisi zaten yanlış kategoriye konmuştur: sabit platform ve çevirme, tanım gereği geçici değildir; idarenin yıllarca bu bedeli tahsil etmiş olması, kullanımı izinli hale getirmez, yalnızca eksik ve hatalı bir tahsilatın süregelmesini gösterir (park-alanı-kiralama ve DOP-site-çevirme dosylarının 'kalıcı-geçici karışması' sürümü: bir yapının kalıcılığı, ona uygulanacak bedelin türünü de belirler). (2) 28/30'luk oran; bireysel bir hata değil, sistemik bir sınıflandırma yanlışıdır: iki sokakta yapılan örnek taramada neredeyse tüm işyerlerinin yanlış kategoride bedellendirilmesi, bunun tek bir memurun hatası değil, belediyenin genel uygulamasının yanlış kurulduğunu gösterir, bu da taramayı yalnız o iki sokakla sınırlı tutmamayı, tüm ilçe geneline yaymayı gerektirir. (3) Ecrimisile geçişin mali sonucu; yalnız bedel farkı değil, geriye dönük tahsilat imkanıdır: ecrimisil, kusur aranmaksızın ve 5 yıla kadar geriye dönük talep edilebildiğinden, yıllarca düşük bedelle (işgal harcıyla) alınan bu yerlerden, doğru sınıflandırmayla çok daha yüksek ve geçmişe dönük bir gelir elde edilebilir. (4) Düzeltme iki yönlüdür: mali, 28 işyeri için ecrimisil tahakkuku başlatılmalı, 2 işyeri için de bedel tahsili sağlanmalı; fiziki, sabit yapılar 775 sayılı Kanun çerçevesinde yıktırılıp kaldırımlar asıl kamusal işlevine (yaya geçişi) döndürülmelidir.

Yapılacaklar: (1) Yeniden sınıflandırma: kaldırım-meydan işgallerinin tamamı 'geçici-izinli mi, kalıcı-izinsiz mi' kriterine göre yeniden taranıp doğru kategoriye (işgal harcı/ecrimisil) alınsın. (2) Ecrimisil tahakkuku: kalıcı sabit yapılarla işgal edilen yerler için 2886 m.75 uyarınca (geriye dönük 5 yıla kadar) ecrimisil tahakkuk ettirilsin. (3) Yıkım süreci: mevzuata aykırı sabit yapılar için 775 sayılı Kanun m.18-22 uyarınca yıkım süreci başlatılıp masraf %10 fazlasıyla ilgiliden tahsil edilsin. (4) Genel tarama: örnek iki sokakla sınırlı kalmadan, ilçe genelinde benzer sabit yapılarla işgal edilen kamusal alanlar taransın.

Uygulama önerisi: her kaldırım/meydan işgalinde tek soruluk kalıcılık testi uygulayın: 'bu kullanım, kaldırılabilir ve izinli bir masa-sandalye mi, yoksa sabit inşa edilmiş bir yapı mı?' Kaldırılabilir ve izinliyse işgal harcı doğru araçtır, sabit ve izinsizse; yıllardır aldığınız işgal harcı, aslında çok daha yüksek olması gereken bir ecrimisilin yerini tutmaktadır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: kalıcı ve izinsiz işgalden işgal harcı değil, ecrimisil alınır.