Otopark bedelleri için ayrı banka hesabı hiç açılmazsa ne olur?

Önemli, çünkü otopark bedeli, genel bütçe geliri değil, amacı kanunla önceden belirlenmiş bir fondur, ayrı hesap, bu amacın karışıp kaybolmasını önleyen tek fiziksel bariyerdir: 2024 denetiminde aynen, 'tahsil edilen otopark bedelleri için kamu bankalarından herhangi birinde AÇILMIŞ BİR HESABIN OLMADIĞI ve toplanan otopark bedellerinin CARİ GİDERLERDE kullanıldığı' tespit edilmiş ve tutar da nettir: 4.725.090,88 TL. Kural, 3194 sayılı İmar Kanunu m.37-44'e dayanan Otopark Yönetmeliği'nde son derece açıktır: m.12/4, otopark bedelleri 'kamu bankalarından herhangi birinde açılacak OTOPARK HESABINA yatırılır'; m.13, bu hesapta toplanan meblağ yalnızca otopark tesisi için arsa alımı ile bölge ve genel otoparkların inşasında kullanılır ve 'otopark tesisi dışında başka bir amaçla KULLANILAMAZ': yani Yönetmelik, parayı toplama anından harcama anına kadar tek bir amaca kilitlemiştir, bu kilidin fiziksel karşılığı, ayrı bir banka hesabıdır. Hesap hiç açılmayınca, kilit de hiç kurulmamış demektir, para toplandığı gün cari hesaba karışmış, otoparkla ilgisi olmayan her türlü günlük harcamada (maaş, elektrik, kırtasiye) erimiştir.

Analiz: (1) 'Zaten belediyenin kasasına giriyor' varsayımı; fonun amaç-bağlılığını yok sayar: belediye bütçesi tek bir havuz değildir, bazı gelirler (otopark bedeli, DOP payları, kültür-tabiat varlıkları payı gibi) kanunla önceden adreslenmiştir: bu gelirler genel kasaya girse bile, muhasebe ve banka düzeyinde ayrıştırılmadıkça, hangi otoparkın hangi bedelle yapılacağı asla izlenemez, nakit tek havuzda eridiğinde, gelecekte 'otopark yapacak paramız yok' denildiğinde, aslında o para zaten toplanmış ama başka yere harcanmış olur (gecekondu-fonu ve mera-geliri dosylarının 'fon karışması' sürümü: amaçlı bir gelir, genel kasaya karıştığı an amacını da kaybeder). (2) Ayrı hesap; yalnız bir muhasebe formalitesi değil, bir hesap verme aracıdır: hesap açık olsaydı, yıl sonunda 'bu yıl ne kadar otopark bedeli toplandı, ne kadarı harcandı, bakiye ne kadar' sorusu tek bir ekstreyle cevaplanabilirdi, hesap hiç yoksa, bu sorunun cevabı tüm cari hareketler içinden ayıklanarak (yani ancak bir denetimle) bulunabilir: şeffaflık, ayrı hesabın doğal sonucudur. (3) 4,7 milyon liralık rakam; küçük bir belediye için stratejik bir kayıptır: bu tutar, muhtemelen belediyenin bir veya birkaç otopark projesini tek başına finanse edebilecek büyüklüktedir, cari giderlerde eriyince, o otoparkın yapımı yeniden, sıfırdan bir kaynak arayışına muhtaç kalmıştır. (4) Düzeltme; denetimin işaret ettiği gibi basittir: 'Otopark Hesabı' açılıp o tarihten itibaren toplanan bedeller doğrudan bu hesaba yönlendirilmeli; geçmişte cari giderlere karışmış tutar için de, mümkünse eşdeğer bir kaynak ayrılarak hesaba geri konulmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Hesap açılışı: kamu bankalarından birinde 'Otopark Hesabı' derhal açılıp otopark bedeli tahsilatları bu hesaba yönlendirilsin. (2) Telafi: cari giderlerde kullanılmış geçmiş tutar için, bütçe imkanları ölçüsünde eşdeğer bir kaynak otopark hesabına aktarılsın. (3) Kullanım kilidi: hesaptan yalnız otopark arsa alımı ve otopark inşaatı için harcama yapılabileceği yazılı prosedürle güvence altına alınsın. (4) Raporlama: yıl sonunda otopark hesabının toplanan-harcanan-bakiye durumu ayrı bir tablo olarak faaliyet raporuna eklensin.

Uygulama önerisi: mali işler biriminizde tek soruluk hesap testi uygulayın: 'otopark bedeli tahsilatlarımızın gittiği, adı üstünde bir banka hesabımız var mı?' Varsa amaç korunuyordur, yoksa, topladığınız her lira, toplandığı gün amacını kaybetmiş demektir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: otopark bedeli, otopark hesabında toplanır ve yalnız otopark için harcanır.