Belediyeye ait konutlar başka kuruma lojman olarak tahsis edilebilir mi?

Çünkü 5393 m.75/d, tahsisin genel çerçevesini çizerken, aynı fıkranın ikinci cümlesinde lojman-sosyal tesis kullanımını açıkça ve kategorik olarak yasaklamıştır, bu, sonradan ortaya çıkan bir 'amaç dışı kullanım' değil, tahsisin daha kurulduğu anda yasaklanan bir amaçtır: 2024 denetiminde aynen, 'Belediye mülkiyetinde bulunan 19 adet konutun BİR KAMU KURUMUNA LOJMAN OLARAK KULLANILMASI amacıyla tahsis edildiği' tespit edilmiş ve doğrudan 'söz konusu işlemin mevzuata uygun olmadığı' sonucuna varılmıştır. Kanun metni iki ayrı cümleden oluşur: birinci cümle, belediyeler kendilerine ait taşınmazları, asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere, bedelli veya bedelsiz olarak diğer kamu kurum-kuruluşlarına devredebilir veya 25 yılı geçmemek üzere tahsis edebilir; ikinci cümle, 'Kamu kurum ve kuruluşlarına belediyeler... tarafından devir veya tahsis edilen taşınmazlar, KAMU KONUTU VE SOSYAL TESİS OLARAK KULLANILAMAZ': yani kanun koyucu, belediye taşınmazlarının iki farklı kullanım türü için iki farklı kural koymuştur, hizmet amaçlı tahsis serbesttir, konut/sosyal tesis amaçlı tahsis ise doğrudan yasaktır. Denetim bu ikinci cümleyi işleterek, tahsisin hiçbir amaç dışı kullanım gerçekleşmeden, daha ilk günden hukuka aykırı olduğunu tespit etmiştir.

Analiz: (1) Meclis kararı; kanunun açıkça yasakladığı bir kullanımı meşrulaştıramaz: meclis, tahsis yetkisini kullanırken kanunun çizdiği sınırlar içinde hareket edebilir, kanun 'lojman olamaz' dediği anda, meclisin aksi yöndeki kararı, kanunun üstüne çıkan bir irade beyanı olamaz: usul (meclis kararı) doğru işletilmiş olsa da, konu (lojman) baştan yasaktır (DOP-park-kiralama ve arsa-üretimi-ihalesiz-satış dosylarının 'usul var, konu yasak' sürümü: doğru organdan çıkan karar, yasak bir amacı meşru kılmaz). (2) Denetim bunu 'üç şartlı' bir çerçeveyle özetler: tahsisin geçerliliği, (a) tahsis maksadının belediyenin görev-sorumluluk alanına girmesi, (b) adına tahsis yapılan idarenin taşınmazı asli görev-hizmetinde kullanması, (c) taşınmazın kamu konutu-sosyal tesis olarak kullanılmaması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır, 'bu koşullardan biri bile sağlanamadığında tahsisin yapılması mümkün değildir': lojman kullanımı, doğrudan üçüncü şartı ihlal eder; ilk iki şart ne kadar sağlam olursa olsun (belediyenin yetkisi dahilinde, kurumun asli ihtiyacı gibi görünse de) üçüncüsü tek başına tahsisi düşürür. (3) 'Personelin barınma ihtiyacı da bir hizmet gereği değil mi' sorusunun cevabı; kanunun kendi ayrımındadır: kanun, kurumun hizmet binası, atölyesi, deposu gibi ihtiyaçlarıyla, personelinin barınma ihtiyacını bilinçli olarak ayırmıştır, barınma, kurumun asli hizmetinin bir parçası değil, personel özlük hakkı kapsamındadır ve bu, ayrı bir hukuki rejime (Kamu Konutları Kanunu, kira gibi) tabidir; belediye taşınmazının bedelsiz/düşük bedelli tahsisiyle karşılanamaz. (4) Düzeltme; denetimin sonucunda açıkça belirtildiği gibi tahsisin iptalidir, 19 konutun kullanımına son verilmeli, taşınmazlar belediyeye iade edilmeli; ihtiyaç gerçekten varsa, kurumun kendi bütçesinden piyasa koşullarında kiralama gibi ayrı bir çözüm aranmalıdır.

Yapılacaklar: (1) İptal: 19 konuta ilişkin tahsis kararı iptal edilip taşınmazların belediyeye iadesi süreci başlatılsın. (2) Tarama: benzer şekilde başka kamu kurumlarına lojman/sosyal tesis amaçlı yapılmış tahsisler varsa aynı çerçevede gözden geçirilsin. (3) Kontrol: yeni tahsis taleplerinde, kullanım amacının 'asli hizmet' mi 'konut/sosyal tesis' mi olduğu meclis gündemine gelmeden önce hukuk birimince ayrıştırılsın. (4) Alternatif: kurumların personel barınma ihtiyacı için tahsis yerine kiralama gibi mevzuata uygun ayrı bir model önerilsin.

Uygulama önerisi: her taşınmaz tahsis talebinde tek soruluk kullanım testi uygulayın: 'bu taşınmaz, kurumun hizmet binası/deposu olarak mı kullanılacak, yoksa personelin barınacağı bir konut olarak mı?' Cevap hizmet binasıysa tahsis yolu açıktır, cevap konutsa, meclis kararı ne kadar oybirliğiyle çıkarsa çıksın, kanun bu kapıyı baştan kapatmıştır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: belediye taşınmazı, başka kuruma kamu konutu olarak tahsis edilemez.