9 yıldır hafriyat döküm sahası belirlenmezse hangi zincir kopar?

Evet, çünkü hafriyat yönetimi, sahayı merkeze alan birbirine bağlı bir zincirdir ve zincirin ilk halkası eksik olunca hiçbiri kurulamaz: 2023 denetiminde aynen, 'İdarenin büyükşehir belediyesi olduğu 2014 yılından bu yana HENÜZ BİR HAFRİYAT SAHASI BELİRLENEMEDİĞİ ve bu nedenle kurumun CİDDİ MİKTARDA GELİR KAYBINA maruz kaldığı' tespit edilmiştir. Görev tanımı 5216 sayılı Kanun m.7/i ve Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği m.8'de kuruludur, büyükşehir belediyelerine hafriyat topraklarının takip-kontrolü ile toplama-taşıma-bertaraf bedelini belirleme görevi verilmiştir: inceleme, sahanın yokluğunun dört ayrı işlemi birden kilitlediğini göstermiştir, (a) ücret tarife cetvelinde hafriyat toplama-taşıma-bertarafına ilişkin hiçbir ücret belirlenememiş; (b) hafriyat toplama-taşımaya yetkilendirilmiş bir kuruluş kamuoyuna ilan edilememiş; (c) bu yüzden mücavir alandaki hafriyat faaliyetleri denetlenememiş; (d) yıl içinde toplanan-bertaraf edilen hafriyata ilişkin istatistik elde edilemediği için Valiliğe yıl sonu bildirimi yapılamamıştır. Denetimin özetlediği gibi, bunun sonucu çift yönlü zarardır: hem kentleşmenin hızla arttığı bir dönemde çevresel risk kontrolsüz kalmakta, hem de belediye 'önemli bir gelir kaynağından yararlanamamaktadır.'

Analiz: (1) Sahasız hafriyat yönetimi; boş bir çerçeve resmi gibidir: tarife koymak için 'neye karşılık ücret alıyoruz' sorusunun cevabı sahadır, saha yoksa tarife havada kalır; yetkilendirilmiş kuruluş ilan etmek için 'nereye taşıyacak' sorusunun cevabı sahadır, o da yoksa yetkilendirme anlamsızdır: yani saha, yalnız bir arazi değil, tüm sistemin referans noktasıdır, o nokta yoksa geri kalan her adım askıda kalır (mera-gelirleri ve OSB-harç-takibi dosylarının 'tek nokta bağımlılığı' sürümü: bir sistemin bütün parçaları, kurucu unsuru olmayan bir merkeze bağlanamaz). (2) Denetimsizlik; kayıt dışı hafriyatın kapısını açık bırakır: yetkili kuruluş ve tarife yokken, inşaat faaliyeti yürütenler hafriyatlarını nereye isterlerse oraya dökebilir, bu hem çevre kirliliği hem kaçak döküm alanlarının (dere yatağı, boş arazi) fiilen oluşmasına yol açar: belediyenin kontrol edemediği bir alan, kontrolsüz bırakılmış bir alan haline gelir. (3) 9 yıllık süre; 'henüz kuramadık' savunmasının ağırlığını artırır: bir-iki yıllık gecikme idari süreçlerin doğal yavaşlığıyla açıklanabilir, ama büyükşehir statüsünün başından beri (2014'ten 2023'e) bu adımın atılmamış olması, konunun öncelik listesinde hiç yer almadığını gösterir: idarenin cevabında belirttiği imar planı değişikliği ve Bakanlık izni süreçleri, bu kadar uzun bir sürede tamamlanabilecek işlerdir. (4) Düzeltme; idarenin kendi taahhüdünün (2024'te işletmeye açma) sıkı takibidir, saha açıldıktan sonra da tarife-yetkilendirme-denetim-bildirim zincirinin eş zamanlı kurulması, sahanın açılışını tek başına yeterli görmemeyi gerektirir.

Yapılacaklar: (1) Süreç takibi: hafriyat sahası için gerekli imar planı ve Bakanlık izin süreçleri üst yönetim tarafından haftalık/aylık takvimle izlensin. (2) Eş zamanlı kurulum: saha açılışıyla birlikte ücret tarifesi, yetkilendirilmiş kuruluş ilanı ve denetim mekanizması aynı anda devreye alınsın. (3) Ara tedbir: saha açılana kadar geçici bir denetim-yönlendirme mekanizmasıyla kayıt dışı dökümün önüne geçilmeye çalışılsın. (4) Raporlama: saha faaliyete geçtiğinde Valiliğe yıllık bildirim yükümlülüğü takvime bağlanıp aksatılmasın.

Uygulama önerisi: hafriyat yönetiminizde tek soruluk zincir testi uygulayın: 'bizim işletmeye açık bir döküm sahamız var mı?' Yoksa tarife-yetkilendirme-denetim-bildirim zincirinin hiçbiri gerçek anlamda kurulamaz, varsa geri kalan dört adım sırayla devreye girer; ve denetçinin ölçüsü nettir: hafriyat sahasının 9 yıl belirlenmemesi, hem çevresel bir risk hem kalıcı bir gelir kaybıdır.