Özel bir yapı kooperatifine belediye bütçesinden borç verilebilir mi?

Meclis kararı ve protokol, usul şartını karşılar ama borcun verildiği muhatap yanlıştır, kanunlar, belediyenin kime borç verebileceğini kapalı bir liste halinde saymıştır ve özel bir yapı kooperatifi bu listede yoktur: 2023 denetiminde aynen, 'Yapı Kooperatifine borç verildiği ve söz konusu borcun da 232-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına kayıt edilerek izlendiği' tespit edilmiştir. Kanunların çizdiği çerçeve nettir: 5216 sayılı Kanun m.24/c, ilçe belediyeleri ile bağlı kuruluşlara yardım ve ortak proje giderleri; m.27/5, büyükşehir, kesinleşmiş son yıl bütçe gelirinin %10'unu aşmamak ve bütçede ödeneği ayrılmış olmak şartıyla, ilçe belediyelerine mali-ayni yardım yapabilir; m.27/6, büyükşehir ile bağlı kuruluşları, başkan onayıyla birbirlerinin nakit ihtiyacını faizsiz karşılayabilir; 5393 m.15/i, borç almak-bağış kabul etmek; m.18/d, borçlanmaya karar vermek; m.75/a, mahalli idareler ve diğer kamu kurum-kuruluşlarına ait işleri üstlenmek veya bunlarla ortak proje yapmak: denetimin çıkardığı sonuç tam bu listenin tamamlayıcılığındadır, 'söz konusu kanunlarda belediyelerin bütçelerinden GERÇEK YA DA ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNE borç verebileceği hususunda bir düzenleme BULUNMAMAKTADIR': yani belediyenin alacağı da, borç verebileceği taraf da, ilçe belediyesi, bağlı kuruluş veya diğer kamu kurumu gibi kanunda sayılan muhataplarla sınırlıdır; bir yapı kooperatifi, ne kadar kamu yararına bir amaç (kentsel dönüşüm) taşırsa taşısın, özel hukuk tüzel kişisidir ve bu listenin dışındadır.

Analiz: (1) 'Meclis kararı var' savunması; yetkinin kaynağıyla sınırının karıştırılmasıdır: meclis kararı, belediyenin zaten sahip olduğu bir yetkiyi nasıl kullanacağına karar verir, meclis, kanunun hiç tanımadığı bir yetkiyi (özel kişiye borç verme) kendi kararıyla yaratamaz: usul (meclis kararı + protokol) ne kadar düzgün işlerse işlesin, temelde yetkisiz bir işlem olmaya devam eder (arsa-üretimi-ihalesiz-satış ve dernek-yardımı-5018 dosylarının 'usul var ama yetki yok' sürümü: doğru prosedürle yanlış bir işlem yapmak, işlemi doğru yapmaz). (2) 232 hesabında izlenmesi; muhasebe kaydının işlemi meşrulaştırmadığını gösterir: para muhasebede doğru sınıflandırılmış olabilir (bir alacak olarak izlenmiş), ama doğru kayıt, yanlış hukuki temeli düzeltmez: kayıt yalnızca 'bu paranın nereye gittiğinin' izini tutar, 'gitmesinin doğru olup olmadığını' değil. (3) Faizsizlik; kamu kaynağının gizli bir sübvansiyona dönüşmesidir: 5216 m.27/6'nın faizsiz borç izni yalnız büyükşehir-bağlı kuruluş ilişkisi içindir, özel bir kooperatife faizsiz (piyasa faizinden yoksun) kaynak aktarmak, o kooperatifin finansman maliyetini kamu adına üstlenmek anlamına gelir: bu da, yetkisiz borç vermenin yalnız usul değil, mali eşitlik açısından da sorun taşıdığını gösterir, nitekim idare sonradan bir ek protokolle faiz almaya başlamış, 3.816.000 TL'lik geri ödemenin 229.352,38 TL'sini faiz olarak tahsil etmiştir. (4) Düzeltme iki aşamalıdır: mevcut borç için, faiz dahil tam tahsilatın izlenmesi (idarenin başlattığı gibi); ileriye dönük olarak, benzer kentsel dönüşüm ortaklıklarında doğrudan borç verme yerine, kanunun izin verdiği araçlar (ortak hizmet projesi, belediyenin kendi yatırımı, ihaleli iş) tercih edilmelidir.

Yapılacaklar: (1) Tahsilat takibi: kooperatiften faiz dahil kalan borcun tamamının tahsili, ek protokole uygun şekilde sonuna kadar izlensin. (2) Model değişikliği: benzer kentsel dönüşüm ortaklıklarında özel kooperatiflere doğrudan borç yerine, mevzuatın izin verdiği ortak proje/ihale modelleri tercih edilsin. (3) Ön kontrol: her borç verme/mali yardım kararında muhatabın 5216/5393'te sayılan kurumlardan biri olup olmadığı hukuk birimince önceden teyit edilsin. (4) Envanter: geçmişte benzer şekilde özel kişi/kuruluşlara verilmiş başka borç varsa taranıp aynı çerçevede değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: her borç verme kararında tek soruluk muhatap testi uygulayın: 'bu kişi/kuruluş, 5216 veya 5393'ün saydığı borç verilebilecek kurumlardan biri mi (ilçe belediyesi, bağlı kuruluş, diğer kamu kurumu)?' Değilse, meclis kararınız ne kadar sağlam görünürse görünsün, borç verme yetkiniz yoktur; ve denetçinin ölçüsü nettir: kanunun saymadığı özel hukuk tüzel kişisine belediye bütçesinden borç verilemez.