Otopark alanını derneğe verdik, dernek şantiyeye kiraladı, sorumluluk kimde?

Zincirin başında sorumlusunuz, çünkü kırılma, üçüncü kişinin kiralaması değil, sizin devrettiğiniz yetkinin niteliğidir: 2024 denetiminde tespit edilen zincir şöyledir, büyükşehir belediyesinin ulaşım dairesi, 1/1000 ölçekli imar planında otopark alanı olarak belirlenmiş bir yerin düzenlenmesi yetkisini idarenize vermiş; başkanlık makamınız 10.03.2020 tarihli oluruyla bu alanı doğrudan Spor Kulübü Derneğinin kullanımına bırakmış; Dernek de alanı 16.01.2024-16.01.2025 tarihleri arasında bir inşaat firmasına, sözleşmede 'otopark işletmesi' şartıyla kiralamış; ama saha çalışmasında alanın 'kullanım amacı dışında şantiye alanı olarak kullanıldığı, satış ofisi ve konteyner şeklinde yapıların bulunduğu' tespit edilmiştir. Hukuki temel 3194 sayılı İmar Kanunu m.11 ve Otopark Yönetmeliği m.6'dır, bunlar büyükşehre otoparkın yapım-bakım-işletilmesine ilişkin usul ve esasları belirleme, ilçeye de bu esaslar dahilinde düzenleme yetkisi verir; hiçbiri, bu yetkinin bir derneğe devredilmesine veya derneğin bunu üçüncü bir kişiye kiralamasına cevaz vermez: sonuç, idare 01.01.2025'te derneğin kullanımına son verdiğini bildirse de, Zabıta Müdürlüğü'nün 06.02.2025 tarihli tutanağı alanın hala fiilen otopark olarak kullanılmadığını, kiralama sözleşmesindeki amaca göre kullanılmaya devam ettiğini tespit etmiş ve denetim, 'Kamu İdaresinin mülkiyetinde bulunmayan ve otopark alanı olarak düzenlenmesi için İdareye yetki verilen alana ilişkin Derneğe verilen kullanım hakkının sonlandırılması, alanın amacı doğrultusunda kullanımının sağlanması gerekmektedir' sonucuna varmıştır.

Analiz: (1) 'Düzenleme yetkisi' ile 'kullanım hakkı verme yetkisi' arasındaki fark; bulgunun tam kalbidir: büyükşehrin verdiği yetki, alanı otopark olarak inşa edip işletme yetkisidir; bu yetki, alanı başka bir tüzel kişiye (derneğe) devretme yetkisini içermez, bir işi yapma yetkisi, o işi başkasına devretme yetkisiyle otomatik genişlemez: her devir, kendi ayrı hukuki dayanağını ister (gişe-protokol ve mera-mesire dosyalarının 'yetki iç içe geçmesi' sürümü: yapma yetkisi, devretme yetkisi değildir). (2) Zincirin her halkası, bir öncekinin sorununu büyütür: başkanlık oluruyla derneğe veriliş zaten yetkisizken; derneğin bunu üçüncü kişiye kiralaması ikinci bir yetkisizlik katmanı, kiracının amaç dışı kullanması ise üçüncü katmandır, idare yalnız 'kiracı kötü niyetliydi' diyerek sorumluluktan çıkamaz, çünkü kiracının orada bulunmasının temel nedeni idarenin ilk yetkisiz devridir. (3) 'Kullanımına son verdik' beyanı, sahada doğrulanmadıkça kağıt üzerinde kalır: idarenin resmi cevabı ile zabıtanın kendi tutanağı çelişmiştir, bu, kararların yalnız yazışmayla değil sahada fiilen infaz edilip edilmediğinin ayrıca kontrol edilmesi gerektiğini gösterir: son verme kararı varsa, konteyner ve satış ofisinin fiilen kaldırıldığı ayrı bir tutanakla teyit edilmelidir. (4) Düzeltme iki aşamalıdır: hukuki, derneğe verilen kullanım hakkı usulüne uygun şekilde (varsa mevzuata dayalı bir tahsis yoluyla, yoksa hiç) yeniden kurulmalı; fiili, alandaki yapılar kaldırılıp gerçek bir otopark işletmesine geçilmeli, bu geçiş de yeni bir zabıta tutanağıyla doğrulanmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Yetki analizi: büyükşehirden alınan yetkinin kapsamı (yapma-işletme mi, devretme de mi) hukuk görüşüyle netleştirilsin. (2) Fesih ve tahliye: derneğin ve alt kiracının kullanımı fiilen sonlandırılıp saha tutanakla (yapıların kaldırıldığı dahil) belgelensin. (3) Meşru model: alan gerçekten otopark olarak işletilecekse, ihale/doğrudan işletme gibi mevzuata uygun bir model kurulsun. (4) İzleme: benzer 'oluru' yoluyla üçüncü kişilere bırakılmış kamusal alanlar taranıp aynı testten geçirilsin.

Uygulama önerisi: her yetki devrinde tek soruluk kaynak testi uygulayın: 'bize verilen yetki, bu alanı bir derneğe/şirkete devretmeyi de kapsıyor mu?' Kapsamıyorsa başkanlık oluru bu boşluğu dolduramaz, kapsıyorsa bile devrin sonraki halkalarını (alt kiralama, fiilen kullanım) izlemek sizin görevinizdir; ve denetçinin ölçüsü nettir: yetkisiz devrin sonunda ne olduğu değil, devrin kendisinin yetkili olup olmadığı sorulur.