İç denetçi kadrosu var ama atama yok, sorun mu?

Kaybettiğiniz şey bir memur değil, yönetiminizin güvence katmanıdır, ve 5018 bu katmanı süs olarak değil, sistemin parçası olarak kurmuştur: 2024 denetiminde aynen, 'iç denetçi kadrosu bulunmasına rağmen, bu kadroya ATAMA YAPILMADIĞI' tespit edilmiştir. Çerçeve 5018'in iç denetim mimarisidir: m.63, iç denetim; kamu idaresinin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik-etkililik-verimlilikle yönetilip yönetilmediğini değerlendiren, sertifikalı iç denetçiler eliyle yapılan bağımsız-nesnel güvence ve danışmanlık faaliyetidir; m.11, üst yönetici; mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinden sorumludur ve bu sorumluluğun gereklerini iç denetçiler aracılığıyla yerine getirir; m.55-57, iç denetim; iç kontrol sisteminin ayrılmaz unsuru olarak sayılmıştır; m.65, iç denetçi atamalarının usulünü düzenler: yani kanun; iç kontrolü tarif ederken denetçisiz bir sürüm öngörmemiştir, kadroyu ihdas edip boş bırakmak: binaya yangın merdiveni çizip inşa etmemek gibidir, plan tamam, güvence yok.

Analiz: (1) İç denetimsiz idarede hataları ilk gören; hep dışarıdaki denetçidir: iç denetçi, Sayıştay gelmeden önce aynı soruları soran, bulguları rapor öncesi yakalayıp düzelttiren kurum içi mekanizmadır: yokluğunda her zafiyet ilk kez dış denetim raporunda görünür, oysa iç denetimli idarede aynı tespit; bir iç denetim raporu, bir eylem planı ve kapanmış bir bulgu olarak çoktan arşivdedir: üst yöneticinin m.11 sorumluluğu da tam burada çıplak kalır, kanunun 'iç denetçiler aracılığıyla' dediği güvenceyi, aracısız taşımaktadır (ön-mali-kontrol ve iç-kontrol-standartları dosyalarının üçüncü hat sürümü: birinci hat yönetim, ikinci hat mali kontrol, üçüncü hat iç denetimdir, üçüncü hat boşsa savunma iki hatta biter). (2) 'Personel bulamıyoruz' savunmasının cevabı da mevzuattadır: iç denetçilik sertifikalı bir meslektir, atama; ya sertifikalı adayların naklen temini ya idare personelinin sertifika sürecine sokulmasıyla kurulur: yıllarca hiçbir adım atılmamışsa sorun arz değil, taleptir. (3) Kadronun boşluğu; iç denetim planı, risk değerlendirmesi ve izleme raporlarının da yokluğu demektir: bu üçlü, idarenin hangi süreçlerinin riskli olduğunu yöneten belgelerdir: yokluklarında risk yönetimi sezgiyle yürür. (4) Düzeltme basit bir atama işlemidir ama etkisi sistemiktir: atanan iç denetçi; ilk yıl risk esaslı denetim planıyla başlar, en riskli süreçlerden (ihale-tahsilat-taşınmaz) yürür: birkaç yıl içinde dış denetim bulgularının bir kısmı, iç raporlarla önceden kapanmaya başlar.

Yapılacaklar: (1) Atama süreci: sertifikalı iç denetçi temini için ilan-naklen atama süreci başlatılsın; gerekiyorsa uygun personel sertifika eğitimine yönlendirilsin. (2) Plan: atamayla birlikte risk esaslı iç denetim planı ve programı hazırlanıp üst yönetici onayına sunulsun. (3) Bağımsızlık: iç denetçinin doğrudan üst yöneticiye raporlama düzeni ve idari görev karışımı olmayan konumu güvence altına alınsın. (4) İzleme: iç denetim raporlarındaki önerilerin eylem planına bağlanıp kapanma oranının yönetime raporlanması kural olsun.

Uygulama önerisi: yönetim sisteminize tek soruluk güvence testi uygulayın: 'Sayıştay'ın bu yıl bulgu yaptığı konuları, bizim bir iç raporumuz daha önce yazmış mıydı?' Yazmışsa iç denetiminiz çalışıyordur, hiç iç rapor yoksa; idareniz kendi hatalarını yalnız dışarıdan öğreniyordur; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: ihdas edilen iç denetçi kadrosu boş bırakılamaz.