Milli Emlak'tan kiralanan işletme izinsiz şirkete devredilir mi?

Yok; çünkü kira sözleşmesinde belediye bu kez güçlü taraf değil, izne tabi kiracıdır: 2024 denetiminde aynen, 'Milli Emlak Şefliğinden kiralanan çay ocağı işletmesinin, KİRALAMAYI YAPAN İDAREDEN İZİN ALINMADAN Belediye şirketine DEVREDİLDİĞİ' tespit edilmiştir. Çerçeve 2886'dadır: m.1, kira işleri bu Kanuna tabidir; ve Kanunun devir disiplini (m.66 çizgisi), sözleşme ancak kiraya veren idarenin yazılı izniyle devredilebilir; izinsiz devir: sözleşmenin bozulması ve yaptırım hükümlerinin uygulanması sebebidir: Hazine taşınmazı kiralamalarında şartnameler de devri-alt kirayı tipik olarak izne bağlar, belediyenin karşısındaki idare Milli Emlak olunca; kendi taşınmazlarında başkalarına uyguladığı kuralın aynısına muhataptır: 'şirketimiz de kamu' savunması, ayrı tüzel kişiliğe yapılan devrin izinsizliğini ortadan kaldırmaz.

Analiz: (1) Rol değişince refleks de değişmelidir: belediye; kendi kiracısının izinsiz devrine fesih uygularken, kiracı olduğu sözleşmede aynı fiili işlerse: hem sözleşmesini hem tutarlılığını riske atar, Milli Emlak cephesinden fesih-tahliye ve teminat iradı gündeme gelir: 58 bin liradan başlayıp artışla süren kira düzeni, izinsiz devrin gölgesinde her an bitebilir (mesire-alt-devir ve Sarsala-koy dosyalarının Hazine sürümü: kiracının hakkı, sözleşmesinin satırları kadardır). (2) Şirkete devir; mali düzeni de bulanıklaştırır: kira borcu belediyenin üzerindeyken işletme geliri şirkete akar, Hazineye karşı sorumlu ile kazancı toplayan ayrışır: kira ödemesi, gelir kaydı, vergisel yükümlülükler üç ayrı defterde dağınık kalır, bu dağınıklık, izinsizlikten bağımsız bir denetim bulgusu daha üretir. (3) Meşru yol; iki kapılıdır: ya Milli Emlak'tan yazılı devir izni alınır (sözleşme şartları korunarak şirkete devir) ya da belediye işletmeyi kendi bünyesinde yürütür, şirket eliyle işletme isteniyorsa: baştan ihaleye şirketin girmesi ya da izinli devir, fiili devir; iki meşru kapının arasındaki duvardan atlamaktır. (4) Düzeltme takvimi acil olmalıdır: durumun Milli Emlak'a bildirilip izin talep edilmesi; izin verilmezse işletmenin belediyeye geri alınması, şirketin işlettiği dönemin gelir-gider hesabının taraflar arasında tasfiyesi ve sözleşme yükümlülüklerinin (kira-artış-kullanım) eksiksiz sürdürülmesi.

Yapılacaklar: (1) Bildirim-izin: kiraya veren idareye durum resmi olarak bildirilip şirkete devir için yazılı izin talep edilsin. (2) Geri alma planı: izin verilmezse işletme belediye bünyesine döndürülsün; şirket dönemi gelirleri ve masrafları protokolle tasfiye edilsin. (3) Uyum: kira sözleşmesinin devir-alt kira-kullanım hükümleri çıkarılıp yükümlülük tablosu olarak izlensin. (4) Kural: belediyenin kiracı olduğu sözleşmelerde her devir-alt kullandırma işleminden önce 'kiraya verenin yazılı izni' zorunlu kontrol adımı olsun.

Uygulama önerisi: kiracısı olduğunuz her sözleşmede tek soruluk ayna testi uygulayın: 'bu işlemi bizim kiracımız bize sormadan yapsaydı ne yapardık?' Cevap 'fesih' ise; aynı işlemi Milli Emlak'a karşı yapmak, cevabı size döndürür; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: kiralanan işletme, izin alınmadan devredilemez.