DSİ'nin izin verdiği kuyuları su idaresi bilmek zorunda mı?

Çünkü elinizde listesi olmayan bir yeraltı şebekesini denetlemeye çalışıyorsunuz, 2024 denetiminde aynen: 'DSİ tarafından izin verilen su kuyularının SAHİPLERİ, KOORDİNATLARI, iznin hangi AMAÇ için verildiği gibi bilgilerin idare tarafından BİLİNMEDİĞİ ve bu KOORDİNASYON EKSİKLİĞİ nedeniyle etkin bir denetim yapılamadığı' tespit edilmiştir. Çerçeve 167 sayılı Kanundadır: m.2, yeraltı suyunun içme, temizlik, belediye hizmeti, hayvan-zirai sulama, maden-sanayi gibi 'faydalı kullanım' alanları sayılıdır; m.4, kuyu açan; suyun ancak kendi faydalı ihtiyacına yetecek miktarını kullanabilir, faydalı ihtiyaç miktarını DSİ tayin eder, aşan sular kiraya verilir; Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik de tahsisi 'belirli amaç için, belirli miktarda ve belirli süreyle' verilen izin olarak tanımlar ve amaç-miktar aşımını yasaklar: yani her kuyunun bir kimliği vardır, kim, nerede, ne için, ne kadar: bu kimlik kartları DSİ'nin dosyalarında dururken su idaresinin sahasında; kuyular anonim kalır, anonim kuyu ise denetlenemez.

Analiz: (1) Verisiz denetim; körebe oyunudur: sahada rastlanan bir kuyunun izinli mi kaçak mı olduğu, izinliyse amacına uygun mu çekildiği, ancak DSİ kaydıyla karşılaştırılarak söylenebilir: kayıt yokken idare ya her kuyuyu suçlar ya hiçbirine dokunamaz, iki hal de yanlıştır: kaçak kuyular şebekenin kaynağını tüketir, izinli-aşan kullanımlar tarife dışı kalır (izinsiz-kuyu-debi ve kaynak-payı dosyalarının veri katı: yeraltındaki suyun defteri, yer üstündeki iki kurumun arasında kaybolmamalıdır). (2) Gelir boyutu da kayıttan geçer: kuyu suyu kullanan işletmelerin atıksu bedeli, ÇTV ilişkisi ve tarife sınıfları, çekilen suyun bilinmesine bağlıdır: DSİ verisiyle eşleşmeyen abone sicili; bu gelir kalemlerini tahmine mahkum eder. (3) Koordinasyon; bir protokol maddesidir: DSİ bölge müdürlüğüyle veri paylaşım protokolü, izinli kuyu listesinin (sahip-koordinat-amaç-debi) dönemsel aktarımı, yeni izinlerin bildirimi ve iptallerin düşümü: teknik olarak bir tablo transferidir, bulgu; imkansızlığın değil, istenmemişliğin ürünüdür. (4) Saha ile sicil eşlemesi döngüye bağlanmalıdır: gelen liste; abone kayıtları ve saha tespitleriyle çapraz taranmalı, listede olup sicilde olmayanlar (kayıt dışı kullanım) ve sahada olup listede olmayanlar (kaçak kuyu) iki ayrı iş kuyruğuna düşmelidir.

Yapılacaklar: (1) Protokol: DSİ ile izinli kuyu verilerinin (sahip-koordinat-amaç-miktar-süre) dönemsel paylaşımı için yazılı protokol kurulsun. (2) Eşleme: gelen veriler abone sicili ve saha tespitleriyle karşılaştırılıp kaçak-aykırı kullanım listeleri çıkarılsın; yaptırım-tarife süreçleri işletilsin. (3) Rutin: yeni kuyu izinlerinin bildirimi ve yıllık mutabakat takvime bağlansın. (4) Envanter: idare kendi kuyu-tesis envanterini koordinatlı tutup DSİ kayıtlarıyla uyumunu belgelesin.

Uygulama önerisi: yeraltı suyu denetiminizde tek soruluk kimlik testi uygulayın: 'sahada gördüğümüz herhangi bir kuyunun kim-ne için-ne kadar iznini beş dakikada söyleyebiliyor muyuz?' Söyleyebiliyorsanız denetim mümkün hale gelmiştir, söyleyemiyorsanız yeraltı şebekeniz, iki kurumun arasındaki sessizlikte kendi kurallarıyla akmaktadır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: koordinasyon eksikliği, etkin denetimi imkansız kılar.