Metro istasyonundaki ATM yerlerini şirket mi kiraya verir?

Ayrım; m.26'nın devir listesinin sayılı olmasında, 2019 denetiminde aynen: 'İdarenin kendi bünyesinde işletilmesi ya da işlettirilmesi gereken muhtelif metro istasyonlarındaki ATM ÜNİTELERİNİN, pay çoğunluğu idarede bulunan şirket tarafından İHALE EDİLEREK üçüncü kişilere işlettirildiği' tespit edilmiştir. Çerçeve 5216 m.26'dır: büyükşehir; mülkiyet-tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir ya da bunların işletmesini, 2886'ya tabi olmaksızın, meclisçe belirlenecek süre ve bedelle, çoğunluğuna sahip olduğu şirketlere devredebilir; 6360 eki de zinciri bağlar: 'bu yerlerin belediye şirketlerince ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE DEVRİ 2886 sayılı Kanun hükümlerine TABİDİR': meclis kararıyla şirkete devredilen şey, toplu ulaşım hizmetinin işletmesidir: tren çalıştırmak, istasyon işletmek, yolcu taşımak; istasyon duvarındaki ATM yeri kiralaması ise ulaşım işletmesi değil, idarenin taşınmazı üzerinde ayrı bir gelir getirici kiralama faaliyetidir: m.26'nın şirket kolaylığı bu kalemi kapsamaz, kapsasaydı bile üçüncü kişiye (bankalara) veriliş 2886 disiplinine tabidir: iki katmanın da atlandığı kurguda ATM geliri; idare bütçesinden şirket bilançosuna sessizce taşınmıştır.

Analiz: (1) 'İşletme devri' bir anahtar teslimi değildir: devredilen hizmetin çekirdeği ile taşınmazın diğer gelir potansiyelleri ayrışır, istasyonun reklam panoları, baz istasyonu yerleri, ATM üniteleri, ticari kiosklar: her biri 'bu, devredilen hizmetin parçası mı; yoksa idarenin taşınmaz geliri mi' sorusundan geçmelidir: soru sorulmayınca şirket; devraldığı hizmetin etrafındaki bütün meyveleri de toplar (baz-istasyonu-şirket ve hasılat-payı dosyalarının ATM sürümü: hizmeti devretmek, duvarları devretmek değildir). (2) Gelirin adresi; iki bütçe arasında kaybolur: ATM kiraları şirkete akınca, idare cephesinde ne gelir kaydı ne ihale dosyası vardır: kamu geliri; şirket karına, oradan belki temettüye döner, arada vergi, dağıtım kararları ve şirket giderleri eriyen katmanlardır: doğrudan idare kiralamasında aynı lira, bütçeye tam girer. (3) 2886 katmanı; rekabet güvencesidir: bankalara ATM yeri, rekabetin en canlı olduğu kiralama pazarlarındandır: idarenin ilanlı ihalesi; en yüksek bedeli bulur, şirketin kendi usulü, bu güvenceyi taşımaz. (4) Düzeltme; envanter + sözleşme revizyonudur: istasyonlardaki ATM ve benzeri ticari noktaların envanteri, mevcut şirket-banka sözleşmelerinin durumu, gelirin geçmişe dönük hesabı ve kiralamaların idare ihalesine (veya devir sözleşmesinin bedel düzenine bu gelirlerin şeffaf yansıtılmasına) taşınması.

Yapılacaklar: (1) Envanter: istasyonlardaki ATM-kiosk-reklam-anten noktaları ve bunların hangi sözleşmeyle, kimin gelirine çalıştığı çıkarılsın. (2) Hukuki ayrıştırma: devir sözleşmesinin kapsamı 'ulaşım işletmesi / taşınmaz gelirleri' ekseninde netleştirilsin; kapsam dışı gelirler idareye döndürülsün veya devir bedeline şeffaf yansıtılsın. (3) İhale düzeni: üçüncü kişilere kullandırma 2886 çerçevesine alınsın; mevcut banka sözleşmeleri süre sonunda idare ihalesiyle yenilensin. (4) Geriye dönük hesap: şirketçe tahsil edilmiş ATM gelirlerinin idare payı-aktarımı yönünden değerlendirmesi yapılsın.

Uygulama önerisi: şirkete devredilmiş her tesiste tek soruluk meyve testi uygulayın: 'bu gelir; devredilen hizmetin kendisinden mi, taşınmazın duvarından mı doğuyor?' Hizmetten doğuyorsa şirketindir, duvardan doğuyorsa idarenin ihalesini bekler; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: ATM yerleri, idare bünyesinde işlettirilmek zorundadır.