Yapılandırılan alacaklar 122 ve 222'de nasıl izlenir?

Doğru kurgu; yapılandırma imzalandığı an alacağın adres ve vade değiştirmesidir, 2023 denetiminde aynen: yapılandırma kanunları kapsamında 'tecil veya tehir edilen alacakların ilgili hesaplarda VADESİNE GÖRE izlenmesi gerekirken; 122 hesabında HERHANGİ BİR TUTARIN BULUNMADIĞI, 222 hesabında ise OLMASI GEREKENDEN DÜŞÜK tutarın yer aldığı' tespit edilmiştir. Çerçeve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğindedir (m.92 ve m.166): içinde bulunulan mali yıl sonunu geçmeyecek süreyle tecil-tehir edilen alacaklar 122'de; bir yılı aşan süreyle tecil-tehir edilenler 222'de izlenir ve dönem sonunda, süresi bir yılın altına inen alacaklar 222'den 122'ye aktarılır: 7326-7440 yapılandırmaları, alacağı taksit planına bağlayan birer tecil işlemidir: taksitlerin bu yıl içinde vadesi gelen kısmı 122'nin, sonraki yıllara sarkan kısmı 222'nin konusudur, alacağı eski takipli hesaplarda bırakmak; bilançoya 'bu alacaklar hala ihtilaflı-takipte' dedirtmektir: oysa onlar artık takvimli birer taahhüttür.

Analiz: (1) Vade ayrımı; bilançonun likidite dilidir: 122'deki tutar, 'bu yıl kasaya girmesi planlanan yapılandırılmış alacak'tır: nakit planı, bütçe gelir tahmini ve finansman kararları bu satırı okur; 222 ise orta vadeli beklentidir, ikisi boş-yanlışken: idarenin gerçek tahsilat takvimi hiçbir tabloda görünmez (taksitli-satış ve tecilli-SGK dosyalarının yapılandırma sürümü: taksit planı; mükellefin cebinde değil, idarenin bilançosunda da yaşamalıdır). (2) Dönem sonu aktarması; unutulan ikinci adımdır: 222→122 geçişi her yıl sonunda çalışmalıdır, üç yıllık taksit planının ikinci yılı geldiğinde o yılın dilimi 122'ye inmelidir: aktarma yapılmayınca 122 kronik boş, 222 şişkin kalır, bulgudaki tablo tam budur. (3) İhlal-bozulma senaryosu da hesapla izlenir: taksit aksaması yapılandırmayı bozarsa, alacak eski haline (fer'ileriyle) döner ve takipli hesaplara geri taşınır: bu geçişlerin kaydı; hangi mükellefin planda, hanginin bozulmada olduğunu muhasebeden okunur kılar, gelir servisi listeleriyle muhasebe bakiyeleri dönemsel mutabakata bağlanmalıdır. (4) Kurulum tek seferlik bir düzeltmedir: yapılandırma dosyalarından mükellef-taksit-vade dökümü çıkarılır; vadesine göre 122/222 kayıtları kurulur, eski hesaplar arındırılır, sonrası; taksit tahsilatlarının ve yıl sonu aktarmalarının rutinidir.

Yapılacaklar: (1) Envanter: 7326-7440 yapılandırma dosyalarından alacakların taksit-vade dökümü çıkarılsın; bu yıl/bir yıl üstü ayrımıyla 122-222 kayıtları kurulsun. (2) Arındırma: yapılandırılan tutarlar eski takipli-tahsili şüpheli hesaplardan çıkarılsın; mükerrer görünüm giderilsin. (3) Rutin: yıl sonu 222→122 aktarması kapanış kontrol listesine eklensin; taksit bozulmalarında ters kayıt akışı tanımlansın. (4) Mutabakat: gelir servisinin yapılandırma izleme listeleri ile muhasebe bakiyeleri üç ayda bir karşılaştırılsın.

Uygulama önerisi: her bilanço döneminde tek soruluk takvim testi uygulayın: 'yapılandırmadan bu yıl tahsil etmeyi beklediğimiz tutar, 122\'nin bakiyesiyle aynı mı?' Aynıysa muhasebe, taksit planını konuşuyordur, 122 boşsa bilançonuz; imzalanmış binlerce taksit sözleşmesinden habersizdir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: tecilli alacaklar vadesine göre 122 ve 222'de izlenir.