Sit alanında kurul onayı olmadan prefabrik bina yapılır mı?

Katı; hatta idarenin kendi işinde daha da katı, çünkü koruma hukukunda mülkiyet ve amaç, izni ikame etmez: 2023 denetiminde aynen, sit alanındaki tersaneye, 'Kurulca onaylanan restorasyon ve işlevlendirme projesi DIŞINDA kalan 4 katlı binanın YIKILARAK, KURUL ONAYI OLMAKSIZIN 2 katlı PREFABRİK YAPI inşa edildiği' tespit edilmiştir. Çerçeve 2863'tedir: m.9, koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak sit alanlarında 'inşai ve fiziki müdahalede bulunulamaz'; maddenin sayımı geniştir: esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, 'kısmen veya tamamen YIKMA', kazı, hepsi inşai-fiziki müdahaledir; m.10, kim mülkiyetinde olursa olsun korumayı sağlamak-denetlemek Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir; m.57, kurulların yetki alanını çizer ve ancak ruhsata tabi olmayan tadilat-tamirat ölçeğindeki işler, KUDEB'li idarelerin izin-denetimiyle kurulsuz yapılabilir: yıkım + yeni yapı; bu istisnanın fersah fersah dışındadır, 'prefabrik' etiketi de kurtarmaz: m.9 müdahalenin malzemesine değil, varlığına bakar.

Analiz: (1) Onaylı proje; sit alanındaki tek meşru harita: kurul onayı, proje neyi kapsıyorsa onu meşrulaştırır: kapsam dışındaki binada yıkım-yapım; 'aynı saha, aynı iş' görüntüsüne rağmen izinsiz müdahaledir, proje revizyonu gerekiyorsa yol; önce kurula gidip onay almak, sonra kepçeyi çalıştırmaktır: sıranın tersine dönmesi, işin tamamını hukuksuzlaştırır (sit-kiralama ve kentsel-dönüşüm dosyalarının koruma katı: kurulun mührü olmayan her taş, yanlış yerdedir). (2) Belediyenin ihlali; çifte zarardır: vatandaşın kaçak yapısını yıkmakla görevli idarenin kendisi izinsiz yapı kurarsa, hem 2863'ün cezai-idari yaptırım alanına girer hem denetim otoritesini kaybeder: 'önce kendi şantiyene bak' itirazı, bütün imar zabıtası faaliyetini zayıflatır. (3) Mali boyut da düğümlenir: kurul onaysız imalatın hakedişleri, hukuka aykırı bir imalatın finansmanıdır: ileride kurulun yıkım-eski hale getirme kararı çıkarsa; yapım bedeli + söküm bedeli + gecikme zinciri üst üste biner: onaysız başlangıcın 'zaman kazandırdığı' her ay, sonunda katlanarak geri ödenir. (4) Düzeltme; kurul masasında başlar: mevcut durumun kurula bildirilmesi, prefabrik yapı için (mümkünse) meşrulaştırma-revizyon başvurusu, kurul aksini derse sökümün planlanması ve bundan sonrası için 'sit alanında onaysız iş emri verilemez' iç talimatı: KUDEB'in devrede olduğu işlerde bile kapsam sınırı (tadilat-tamirat) yazılı hatırlatılmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Bildirim-başvuru: yapılan müdahale koruma bölge kuruluna resmi olarak bildirilip prefabrik yapı için revizyon-onay süreci başlatılsın; kurul kararına göre yapı korunsun veya kaldırılsın. (2) Süreç kilidi: sit alanı-tescilli parsellerdeki işlerde iş emri öncesi 'kurul onayı kapsam kontrolü' zorunlu adım olsun; kapsam dışı ihtiyaçlar önce kurula taşınsın. (3) Sorumluluk: onaysız yıkım-yapım talimatını veren süreç idari yönden incelensin. (4) Envanter: yürüyen projelerde onaylı proje ile sahadaki imalatın uyumu dönemsel karşılaştırmayla denetlensin.

Uygulama önerisi: sit alanındaki her iş emrinde tek soruluk mühür testi uygulayın: 'bu imalat, kurul onaylı projenin hangi paftasında görünüyor?' Pafta gösterilebiliyorsa iş meşrudur, gösterilemiyorsa yaptığınız şey; malzemesi ne olursa olsun izinsiz müdahaledir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: kurul onayı olmaksızın sit alanında yapı inşa edilemez.