Takasta karşı kurumun tapu harcını belediye ödeyebilir mi?

İstisna tam da bu yüzden sizi kurtarmıyor, çünkü ödediğiniz şey kendi harcınız değildi: Daire kurguyu net kurmuştur, 492 sayılı Harçlar Kanunu m.59/a: genel ve özel bütçeli idarelerle il özel idareleri, belediyeler ve köylerin iktisap edecekleri gayrimenkullerin tescil-şerh-terkin işlemleri harçtan müstesnadır, yani takasta belediyenin kendi edinimi zaten harç doğurmaz; geriye kalan tek harç, karşı tarafın kendi iktisabına düşen harçtır ve karar bunu da bağlar: 'Genel Müdürlüğün sadece kendisine düşen harcı KENDİ KAYNAKLARI ile ödemesi ve harca ilişkin işlemlerin bu şekliyle sonlanması gerekmektedir', buna rağmen o harç belediye kaynaklarıyla ödenince: 'mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması' hali doğmuş ve 5018 m.71 uyarınca kamu zararı oluşmuştur; dosyanın sonu da bilindik formüldür: tutar banka dekontuyla tahsil edilip gelir kaydedildiğinden ilişilecek husus kalmamıştır.

Analiz: (1) 'İşlemi hızlandıralım' refleksi; başkasının vergisini üstlenme yetkisi vermez: harç; işlemin tarafı olan her idarenin kendi mali yükümlülüğüdür, protokole 'tüm masraflar belediyece karşılanır' yazmak: kanunun kurduğu yük dağılımını sözleşmeyle değiştirmeye çalışmaktır, kamu idareleri arasında bile bu, transfer niteliğinde karşılıksız bir ödemedir: dayanağı olmayan her kamu ödemesi gibi m.71'in kapsamındadır (rücu-edilmeyen-cezalar ve başkasının-gideri dosyalarının harç sürümü: kolaylık, kimin borcu olduğunu değiştirmez). (2) İstisnanın sınırını doğru okuyun: m.59/a, belediyenin iktisabını korur: sattığınız/devrettiğiniz yönde karşı tarafın iktisabına düşen harç, sizin istisnanızın gölgesine giremez, 'nasıl olsa iki taraf da kamu' düşüncesi de yanıltıcıdır: karşı idarenin kendi istisnası varsa harç zaten doğmaz, yoksa yük onundur, iki ihtimalde de belediye kasasından çıkacak bir kuruş yoktur. (3) Takas protokollerinde masraf maddesi hukuk süzgecinden geçmelidir: harç-döner sermaye-değerleme ücretleri gibi kalemlerin hangi tarafça ödeneceği; kanuni yükümlülük kime aitse ona yazılmalıdır, aksi madde konursa: uygulayan görevliler, protokolü değil kanunu esas almakla yükümlüdür, 'protokolde yazıyordu' savunması m.71 karşısında tutmaz. (4) Tahsil formülü yine ders vermiştir: zarar; karşı kurumdan/ilgililerden tahsil edilip gelir yazılınca dosya kapanmıştır, geç kalınsaydı faiz de eklenecekti: yanlış ödemeyi fark eden idarenin ilk işi, dekont tarihini öne çekmektir.

Yapılacaklar: (1) Tahsil-mahsup: karşı taraf adına ödenmiş harç tutarları ilgili idareden tahsil edilsin; dekont-MİF zinciri denetim dosyasına eklensin. (2) Protokol standardı: taşınmaz takas-devir protokollerinde masraf maddesi 'her idare kendi işleminin harç ve giderini öder' şeklinde yazılsın; aksine hükümler hukuk birimince ayıklansın. (3) Ödeme kontrolü: tapu-noter masraf ödemelerinde 'bu yükümlülük kimin' sorusu ödeme emri ekinde belgelensin. (4) Bilgilendirme: emlak-istimlak ve mali hizmet birimlerine m.59/a istisnasının kapsamı (yalnız kendi iktisabımız) kısa notla duyurulsun.

Uygulama önerisi: kamu kurumlarıyla her karşılıklı işlemde tek soruluk yük testi uygulayın: 'bu ödemenin kanuni yükümlüsü hangi idare?' Cevap 'biz' ise ödeyin, 'karşı taraf' ise sizin imzanızla çıkan para; kanunun dağıttığı yükü kasanıza taşır; ve Daire bunu tek cümleyle yazar: karşı tarafın harcını ödemek, mevzuatta öngörülmeyen ödemedir, tahsil edilince ilişik kalmaz.