Yıllar sonra çıkan her tadilat eski yükleniciye rücu edilir mi?

Daire; garanti kapsamının sınırını çizerek idareyi akladı, kararda aynen: tadilat ihtiyacının 'yapının FEN VE SANAT KURALLARINA UYGUN OLARAK YAPILMAMASI, HİLELİ MALZEME kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan KAYNAKLANMADIĞI'; işlerin, yapım tarihinde zorunlu olmayan ve sonradan ihtiyaç duyulan MANTOLAMA, planlananın ötesindeki kullanım talebi karşısında KAPASİTE ARTIRIMINA yönelik yeni imalatlar ve kapasite üzerinde gerçekleşen kullanımdan kaynaklı yıpranmaların giderilmesi olduğu anlaşıldığından, 'ilişilecek husus bulunmadığına' hükmedilmiştir. Çerçeve 4735 m.30-31'dir: yapı denetimi ve garanti sorumluluğu, yüklenicinin ve ilgililerin, yapının kusurlu yapımından doğan zararlara karşı sorumluluğudur: taahhüdün fen-sanat kurallarına aykırı ifası, hileli-eksik malzeme, bu hallerde onarım yükleniciye aittir veya bedeli rücu edilir; ama eskime, aşırı kullanım, sonradan doğan ihtiyaç ve kapasite büyütme, garanti değil, işletme ve yatırımın konusudur.

Analiz: (1) Garanti; kusurun sigortasıdır, zamanın değil: sekiz yıl hizmet vermiş bir tesiste çıkan her deformasyonu eski yükleniciye fatura etmek, yüklenici sorumluluğunu, tesisin bütün ömrüne yayılmış bir bakım aboneliğine çevirir: hukuk bunu taşımaz, ayrım nedenseldir: 'bu bozulma, yapım kusurundan mı; kullanımdan-eskimeden mi?', teknik raporun cevaplaması gereken tek soru budur (garanti-parça ve teminat-iadesi dosyalarının yapım sürümü: rücu; takvime değil, kusur tespitine dayanır). (2) İdarenin savunmasını kuran; iş kalemlerinin niteliğidir: mantolama, yapım yılında projede olmayan bir enerji iyileştirmesi; kapasite imalatları, yeni ihtiyaç; yoğun kullanım yıpranması, işletme gerçeği: Daire her kalemi bu gözle okumuş ve kusur bağını kurmamıştır, ders: tadilat ihalesine çıkarken iş kalemlerini 'yenileme/iyileştirme/kapasite' olarak gerekçelendiren bir teknik rapor, olası sorgunun cevabını baştan yazar. (3) Tersi de doğrudur; kusur varsa yeni ihale zarardır: aynı tadilatta gerçekten yapım kusurundan kaynaklanan kalemler olsaydı, bunların bedeli garanti-rücu yoluyla karşılanmadan bütçeden ödenmesi tazmin üretirdi: karışık işlerde kalem bazlı ayrıştırma (kusur kaynaklı / değil) hem hukuken hem teknik olarak şarttır. (4) Kesin kabul; sorumluluğu bitirmez ama daraltır: kabulden sonra yüklenicinin sorumluluğu gizli ayıp-kusur alanında sürer, idarenin görevi: bozulma tespitlerinde önce nedensellik raporu, sonra yol haritası (rücu mu, ihale mi) kurmaktır.

Yapılacaklar: (1) Nedensellik raporu: eski yapılarda tadilat öncesi 'bozulmanın kaynağı' teknik raporu (yapım kusuru / eskime-kullanım / yeni ihtiyaç ayrımıyla) zorunlu adım olsun. (2) Ayrıştırma: kusur kaynaklı kalemler tespit edilirse garanti-rücu süreci işletilsin; diğerleri gerekçeli biçimde yeni ihaleyle yaptırılsın. (3) Arşiv: yapım işlerinin proje-şartname-kabul tutanakları erişilebilir arşivde tutulsun, yıllar sonra kusur analizinin ham maddesi bunlardır. (4) Bakım planı: yoğun kullanımlı tesislerde periyodik bakım programı kurulsun; 'aşırı kullanım yıpranması' savunması bakım kayıtlarıyla desteklenebilir olsun.

Uygulama önerisi: eski bir yapıda her tadilat kararında tek soruluk kaynak testi uygulayın: 'bu bozulma, o gün yanlış yapıldığı için mi; bugün ihtiyaç değiştiği-eskidiği için mi var?' İlkiyse adres eski yüklenicidir, ikincisiyse yeni ihale meşrudur; ve Daire bunu tek cümleyle özetler: kusurdan kaynaklanmayan tadilat, garanti kapsamına sokulamaz.