Belgesiz ödemede "kastımız yoktu" savunması tazmini kaldırır mı?

Dosyanızdaki boşluğu kapatmaz, Temyiz Kurulu önündeki uyuşmazlık tam bunu göstermiştir: Daire; meclis üyesinin yurt dışı toplantısına ilişkin ödemede ikili bir ayrım yapmıştır, 'ZARURİ olarak taksi kullanılması nedeniyle ödenen taksi ücreti' için kamu zararı oluşmadığına ve ilişilecek husus bulunmadığına; buna karşılık 'herhangi bir BİLET veya FATURA ve sair KANITLAYICI BELGE sunulmadan, uçak bileti bedeli adı altında' yapılan ödeme için kamu zararının 6085 m.53 uyarınca faiziyle tazminine, sorumluların temyizdeki 'kasıt-kusur-ihmal yok, kaynakta eksilme yok' savunması ise sorunun özünü ıskalar: 5018 m.71 kamu zararını; mevzuata aykırı karar-işlem-eylemle kaynakta artışa engel veya eksilmeye yol açılması olarak tanımlar ve harcamanın hukuka uygunluğunun ispatı belgeyle olur, belge yoksa, ödemenin gerçek bir gideri karşıladığı hukuken kanıtlanamaz: kanıtlanamayan gider; iyi niyetle değil, iade ile kapanır.

Analiz: (1) İkili ayrım; içtihadın pusulasıdır: aynı yolluk dosyasında taksi kalemi kurtulmuş, uçak kalemi batmıştır, fark tutarda değil, belgededir: zaruri taksi kullanımı (belgelendirme güçlüğü bilinen, mevzuatın zaruret halinde kabul ettiği kalem) makul çerçevede geçmiş; uçak gibi bileti-faturası doğası gereği var olan bir giderin belgesizliği ise mazur görülmemiştir, kural şudur: belgesi olabilecek şeyin belgesizliği, en ağır karinedir (uçak-bileti-eksik ve yolluk-beyan dosyalarının temyiz katı: zaruret istisnası, tembelliğin genel affı değildir). (2) 'Kasıt yoktu' savunması; sorumluluğun kapısını değiştirmez: mali sorumlulukta aranan; kasıt değil, görevin gerektirdiği özenin gösterilmemesidir, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi; ödeme emrine bağlanması zorunlu belgeleri aramakla görevlidir: belgesiz ödemeye imza atmak, ihmalin ta kendisidir, savunmada ihmalin yokluğunu söylemek, belgesiz imzayı açıklamaz. (3) 'Kaynakta eksilme olmadı' iddiası; ispat yükünü ters okur: eksilme; kasadan çıkan ve karşılığı kanıtlanamayan tutarla zaten gerçekleşmiştir, 'aslında uçuş yapıldı' iddiası doğruysa bunun yolu savunma cümlesi değil, geç de olsa belgenin (bilet-fatura-biniş kaydı) dosyaya konmasıdır: temyiz aşaması dahil, kanıt getiren savunma sonuç alabilir, kanıtsız beyan alamaz. (4) Kurumsal ders; ödeme öncesindedir: yolluk beyannamesi ekinde bilet-fatura kontrolü, uçakla seyahatte elektronik bilet çıktısının zorunlu tutulması, belgesi tamamlanmayan kalemin ödeme dışı bırakılması, tazmin ve faiz; bu üç adımın maliyetinin kat kat üstüdür.

Yapılacaklar: (1) Belge telafisi: uçuş gerçekten yapıldıysa havayolundan bilet-fatura kaydı temin edilip yargılama-temyiz sürecine sunulsun; temin edilemiyorsa tutar faiziyle tahsil edilip dosya kapatılsın. (2) Kontrol standardı: yolluk ödemelerinde kanıtlayıcı belge kontrol listesi (bilet, fatura, katılım belgesi) zorunlu tutulup eksik belgeli ödeme emri iade edilsin. (3) Zaruret kaydı: taksi gibi zaruri kalemlerde zaruret gerekçesinin beyannamede yazılması standart olsun, ayrım belgeyle savunulabilir kalsın. (4) Eğitim: harcama-gerçekleştirme görevlilerine 'sorumluluk kasıtla değil özen eksikliğiyle doğar' ilkesi somut kararlarla anlatılsın.

Uygulama önerisi: her yolluk dosyasında tek soruluk karine testi uygulayın: 'bu kalemin doğası gereği bir belgesi olmalı mıydı ve dosyada mı?' Olmalıydı ve varsa ödeme güvendedir, olmalıydı ama yoksa savunmanız ne kadar samimi olursa olsun, hüküm belgeye göre kurulur; ve Kurul bunu tek cümleyle özetler: kanıtlayıcı belge sunulmadan yapılan ödeme kamu zararıdır.