Kaynak suyu kirasından ilçeye düşen %25 pay nasıl takip edilir?

Düzen kanunla kurulu; işlemeyen kısım sizin takibiniz, 2024 denetiminde aynen: su idaresi 'tarafından kiraya verilen yeraltı ve kaynak sularından elde edilen kira gelirinden Belediyeye aktarılması gereken payların TAKİP VE TAHSİLİNİN YAPILMADIĞI' tespit edilmiştir. Kaynak; 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.4/3'tür: kişinin kendi faydalı ihtiyacını aşan sular ile satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları ve Devletin hüküm-tasarrufundaki yerlerdeki kaynak suları, 2886'ya göre kiraya verilir ve tahsil edilen kira gelirinden; suyun çıktığı yer köy sınırındaysa köye %15, belediye sınırındaysa ilgili belediyeye %25 pay verilir; 6360 sonrası büyükşehir düzeninde kiralama yetkisi il özel idaresinden büyükşehir tarafına (su-kanalizasyon idaresi) geçmiştir, ama payın adresi değişmemiştir: suyun çıktığı yerin belediyesi, kira gelirinin dörtte birinin kanuni alacaklısıdır.

Analiz: (1) Pay; istenmeden gelmeyen alacaktır: kiralayan idare tahsil eder, pay ayırıp göndermesi gerekir, ama göndermezse ilçenin sessizliği, alacağı yıllarca uykuda bırakır: TJK-payı ve HES-harcı dosyalarının su sürümü, pay alacaklısı olduğunuzu bilmediğiniz gelir, sizin için hiç doğmamış gelirdir: bulgunun asıl eleştirisi de budur, ödemeyen taraf kadar, izlemeyen tarafa yazılmıştır. (2) Takip; üç veriyle kurulur: ilçe sınırındaki kiralanan su kaynakları hangileri (su idaresinden-kira ihale kayıtlarından liste), her birinin yıllık kira tahsilatı ne kadar (tahsilat dökümleri), %25 hesabı ve aktarım tarihleri, bu tablo kurulmadan 'payımız geliyor mu' sorusu cevaplanamaz: mutabakat yazışması, alacağın ilk tapusudur. (3) Geriye dönük hesap mümkündür: ödenmemiş yıllar için pay; zamanaşımı gözetilerek hesaplanıp resmi yazıyla istenir, kamu idareleri arasında da alacak, faiz ve takip hukuku işler: 'aynı büyükşehir ailesindeniz' düşüncesi, ilçenin bütçe hakkını erteletmez. (4) Damacana-harç dosyasıyla karıştırılmamalıdır: 2464'teki kaynak suları harcı (şişeleme-satış üzerinden) ayrı bir gelirdir, 167 payı ise kira gelirinin paylaşımıdır: iki kalem birbirinin yerine geçmez, ikisi de ayrı ayrı izlenir.

Yapılacaklar: (1) Envanter: ilçe sınırlarında kiraya verilmiş yeraltı-kaynak suyu noktaları su idaresinden resmi yazıyla istenip listelensin (kiracı-sözleşme-bedel). (2) Mutabakat-tahsil: yıllar bazında kira tahsilatları üzerinden %25 pay hesabı yapılıp aktarılmayan tutarlar talep edilsin; ödeme takvimine bağlansın. (3) Rutin: her yıl belirli ayda pay mutabakatı yapılması gelir biriminin takvimli görevi olsun; gelen paylar bütçede ayrı ekonomik kodda izlensin. (4) Sözleşme bilgisi: yeni kiralamalarda ilçeye bilgi verilmesi ve pay aktarım düzeni su idaresiyle protokole bağlansın.

Uygulama önerisi: her yıl bütçe hazırlığında tek soruluk pınar testi uygulayın: 'sınırlarımızdan çıkıp kiralanan her su için %25'imizin geldiğini kaynak bazında gösterebiliyor muyuz?' Gösterebiliyorsanız pay yönetiliyordur, gösteremiyorsanız ilçenizin suyu, geliriyle birlikte başka kasada akmaktadır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: payların takip ve tahsili yapılmamıştır.