Ormandan kiralanan mesire, şirket eliyle izinsiz devredilirse?

Sorun zincirin her halkasında, 2024 denetiminde aynen: belediyenin ormandan kiraladığı mesire yerlerini 'alt işletmeci olarak Belediye Şirketine devrettiği', akabinde şirketin taşınmazı 'kira sözleşmesi hükümlerine aykırı olarak BELEDİYEDEN ONAY ALINMADAN üçüncü kişilere devrettiği' ve 'Belediyenin de KONTROLLÜK işlerini gerçekleştirmemesinden' kaynaklı olarak malik idareyle sözleşmeye aykırı uygulamaların doğduğu tespit edilmiştir. Kuralı, orman kiralama şartnamelerinin 'Sözleşmenin devri, ortak alınması ve alt işletmecilik' başlıklı 39'uncu maddesi koyar: esas olan; işletmeciliğin kira süresince ihaleyi alan tarafça yürütülmesidir, işletmeci, mesire yeri ve tesislerini 'İDAREden izin almadan başkasına devredemez, ortak alamaz, amacı dışında kullanamaz; gelir getirici tesisleri bölümler halinde devredemez' ve izinsiz devrin yaptırımı şartnamede yazılıdır: yani belediyenin şirketi araya koyması; orman idaresine karşı yükümlülüklerini şirkete devretmez, sözleşmenin muhatabı ve sorumlusu belediyedir.

Analiz: (1) Alt işletme zinciri; sorumluluğu inceltmez, katmanlar: ormanın karşısında belediye, belediyenin karşısında şirket, şirketin karşısında üçüncü kişiler, her katman bir öncekinin iznine tabidir: şirketin belediye onayı almadan yaptığı devir; belediyenin orman idaresine karşı kendi ihlali olarak döner, 'şirket yaptı' savunması yoktur: şirketi alt işletmeci yapan sözleşmeyi de o devirleri denetleme görevini de belediye üstlenmiştir (spor-tesisi-şirket-kullandırma ve iskele-alt-kiracı dosyalarının orman sürümü: araya konan her tüzel kişilik, kontrol görevini büyütür, küçültmez). (2) İzinsiz bölümlü devir; fesih ve tahliye riskidir: m.39 gelir getirici tesislerin bölümler halinde devrini ayrıca yasaklar, üçüncü kişilere parça parça kullandırma tam bu yasağın ihlalidir: orman idaresi şartnamedeki yaptırımları işlettiğinde belediye; mesireyi, yatırımlarını ve gelir beklentisini birlikte kaybedebilir, üçüncü kişilerin yaptığı yatırımlar da hukuki dayanaksız kalır. (3) Kontrollük; sözleşmesel bir ödevdir: kimin hangi bölümü hangi bedelle kullandığı, izin yazıları, amaç dışı kullanım, çevre-orman kurallarına uyum, belediye bu tabloyu dönemsel tutmak zorundadır: kontrol etmeyen kiracı; malik idare gözünde ihlalin ortağıdır. (4) Düzeltme; zinciri hukuka geri taşımaktır: mevcut üçüncü kişi kullanımlarının envanteri, orman idaresinden geriye dönük izin-onay sürecinin işletilmesi (mümkünse), mümkün olmayan devirlerin tasfiyesi ve bundan sonrası için 'belediye onayı + malik idare izni olmadan devir yok' kuralının şirket sözleşmesine cezai şartla yazılması.

Yapılacaklar: (1) Envanter: şirketin üçüncü kişilere kullandırdığı tüm bölümler (kullanıcı-bedel-süre) tespit edilsin; orman kira sözleşmesi ve şartname m.39 karşısındaki durumu hukuk birimince raporlansın. (2) İzin süreci: sürdürülebilecek kullanımlar için malik idareden yazılı izin alınması denensin; izin verilmeyenler tasfiye edilsin. (3) Sözleşme disiplini: belediye-şirket alt işletme sözleşmesine onay şartı, devir yasağı ve cezai şart eklensin; şirket devirlerinde belediye onayı zorunlu akış olsun. (4) Kontrollük rutini: mesire tesislerinde dönemsel denetim (kullanım-amaç-bedel-bakım) takvime bağlanıp tutanakla belgelensin.

Uygulama önerisi: mesire zincirinde tek soruluk izin testi uygulayın: 'sahadaki her fiili kullanıcı için malik idareye kadar uzanan yazılı bir izin zinciri gösterebiliyor muyuz?' Gösterebiliyorsanız işletme hukuk içindedir, gösteremiyorsanız mesirede oturan herkes, sizin sözleşmenizin altını oymaktadır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: onay alınmadan devir yapılmış, kontrollük görevi yerine getirilmemiştir.