Fiyat farkı alan işte all-risk sigortası güncellenir mi?

Çünkü poliçe; şantiyenin bugünkü değerini değil, ihale günündeki fotoğrafını koruyor, 2022 denetiminde aynen: 'geçici 5 ve 6'ncı maddeler kapsamında fiyat farkı verilen yapım işlerinde bütün riskler (all-risk) SİGORTA BEDEL VE SÜRELERİNİN GÜNCELLENMEDİĞİ' tespit edilmiştir. Kural Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.9/2'dedir: sigortaya esas bedel; işin kendisi için sözleşme bedeli, araç-malzeme-ihzarat-makineler için piyasa rayiçleridir ve, 'ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarının (FİYAT FARKLARI DAHİL) poliçedeki sigorta bedelini aşması ve/veya poliçede öngörülen sigorta bitiş tarihinin süre uzatımı veya cezalı çalışma sebebiyle aşılması hallerinde, ZEYİLNAME ile sigorta bedelinin artırılması ve/veya süresinin uzatılması ZORUNLUDUR'; KİK de 2022/DK.D-94 sayılı kararında bu hükmü ek fiyat farkı dönemine uygulamıştır: geçici 5-6 ödemeleri hakediş toplamını büyüttükçe, poliçenin de zeyilnameyle büyümesi gerekir.

Analiz: (1) Eksik sigorta; hasar gününde ortaya çıkar: all-risk poliçesi, yangın, sel, çökme, hırsızlık gibi olaylarda şantiyedeki imalatın bedelini karşılar: poliçe eski sözleşme bedelinde kalmışken hasar; fiyat farklarıyla büyümüş gerçek değer üzerinden gerçekleşir, aradaki fark ya yükleniciyle ihtilafa ya idarenin üzerine kalır: sigortacı; poliçede yazandan fazlasını ödemez ve eksik sigorta halinde orantılı tazminat indirimi de gündeme gelir, koruma, tam gerektiği anda yarımdır (garanti-teminat ve teminat-iadesi dosyalarının sigorta sürümü: güncellenmeyen güvence, kağıt üzerinde güvencedir). (2) Süre tarafı da aynı tuzaktır: süre uzatımı almış veya cezalı çalışan işte poliçe ilk bitim tarihinde sönmüşse, şantiye aylarca sigortasız çalışır: bu dönemde doğan hasarın tamamı açıktadır ve YİGŞ'nin zorunlu dediği zeyilname yapılmadığı için sorumluluk tartışması idarenin aleyhine döner. (3) Takip; hakediş masasına kurulur: her hakedişte iki satırlık kontrol, kümülatif tahakkuk (fiyat farkı dahil) ↔ poliçe bedeli; güncel iş bitim tarihi ↔ poliçe bitiş tarihi: aşım görünen ay zeyilname istenir, yükümlülük yüklenicinindir, takip idarenindir: istenmeyen zeyilname kendiliğinden gelmez. (4) Ek fiyat farkı dönemi bu kontrolü kritikleştirmiştir: 2022'nin olağanüstü artışları sözleşme bedellerini kısa sürede büyüttü, olağan dönemde yıllık ihmal edilen fark; bu dönemde birkaç hakedişte poliçeyi aştı: dönemin bütün geçici 5-6 işleri taranmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Tarama: ek fiyat farkı ödenen tüm yapım işlerinde kümülatif hakediş (farklar dahil) ile poliçe bedeli, güncel süre ile poliçe bitişi karşılaştırılsın; aşım olanlarda yüklenicilerden derhal zeyilname istensin. (2) Rutin kontrol: hakediş ödeme sürecine 'sigorta bedel-süre kontrolü' zorunlu satır olarak eklensin; zeyilnamesiz aşımda durum yazıyla tespit edilsin. (3) Sözleşme yönetimi: süre uzatımı-cezalı çalışma onaylarına 'poliçe süresi uzatıldı mı' adımı bağlansın. (4) Arşiv: poliçe ve zeyilnameler iş dosyasında güncel tutulup devir-teslim ve kesin kabule kadar izlensin.

Uygulama önerisi: fiyat farkı ödenen her işte tek soruluk fotoğraf testi uygulayın: 'bu şantiye bugün yansa, poliçe bugünkü değeri mi ihale günkü değeri mi öder?' Bugünküyse koruma tamdır, ihale günküyse aradaki fark, kimsenin ödemeyeceği bir zarardır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: fiyat farkı verilen işlerde sigorta bedel ve süreleri güncellenmemiştir.