Uygulama projesi olmadan yapım ihalesine çıkılır mı?

Katı; çünkü kural sadece proje istemiyor, projesi olan işte ihale usulünü de dayatıyor: denetimde aynen 'birim fiyat teklif usulü ile ihale edilen bazı yapım işlerinde PROJE HAZIRLANMADAN ihaleye çıkıldığı' tespit edilmiştir. Çerçeve 4734 m.62/c'dir: yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet-kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve UYGULAMA PROJELERİ YAPILMADAN ihaleye çıkılamaz; istisnalar sayılıdır, işin özgün ve karmaşık olması nedeniyle teknik-mali özelliklerin netleştirilemediği hallerde ön/kesin proje; doğal afette süre yokluğunda ön/kesin proje; onarım işleri ile arazi-zemin etütleri veya imar-güzergah değişikliği muhtemel olan (bina işleri hariç) işlerde kesin proje, ve kilit cümle: 'uygulama projesi bulunan yapım işlerinde ANAHTAR TESLİMİ GÖTÜRÜ BEDEL teklif alınmak suretiyle ihale yapılması ZORUNLUDUR': yani birim fiyat; projesizliğin sığınağı değil, ancak istisna koşulları belgelenmiş işlerin usulüdür.

Analiz: (1) 'Hakedişte düzeltiriz' cümlesi; ihalenin terazisini bozar: proje yokken yaklaşık maliyet tahmine, metraj kestirime dayanır, istekliler ne yapacaklarını tam bilmeden fiyat verir: rekabet körleşir, teklifler risk primiyle şişer, sonra iş; iş artışları, süre uzatımları ve revizyonlarla ihale edilen işten başka bir işe dönüşür: metraj-yaklaşık maliyet dosyasının kökü de budur, yanlışın kaynağı hesap değil, hesabın üzerine kurulacağı projenin yokluğudur (İSKİ-tünel ve birim-fiyat-metraj dosyalarının zemin katı: projesiz ihale, fiyatı belli işi değil, işi belli olmayan fiyatı satın alır). (2) Usul de sakatlanır: uygulama projesi yapılabilecekken yapılmayıp birim fiyata çıkmak, kanunun anahtar teslimi emrini dolanmaktır: götürü bedelde metraj riski yükleniciye aittir ve idare maliyeti ihale günü kilitler, birim fiyatta ise her metraj farkı idarenin faturasıdır: usul seçimi; kimin risk taşıyacağının seçimidir ve kanun bu seçimi idareye bırakmamıştır. (3) İstisna; gerekçe belgesiyle kullanılır: 'özgün-karmaşık iş' nitelemesi bir cümleyle yapılamaz, hangi teknik-mali özelliğin neden netleştirilemediği ihale onay belgesinde gerekçelendirilmelidir: yazılamayan gerekçe, yok demektir. (4) Takvim baskısı; hukuki dayanak değildir: 'yatırım gecikmesin' kaygısı m.62/c'de istisna olarak sayılmamıştır, geciken proje; ihaleyi değil, proje birimini hızlandırmanın gerekçesidir.

Yapılacaklar: (1) Kural: yapım ihalesi onay sürecine 'uygulama projesi tamam mı; değilse hangi istisna, gerekçesi ne' kontrolü zorunlu adım olarak eklensin; istisnasız projesiz ihaleye çıkılmasın. (2) Usul eşleşmesi: uygulama projeli işler anahtar teslimi götürü bedelle; kesin proje istisnasındaki işler belgeli gerekçeyle birim fiyatla ihale edilsin. (3) Proje kapasitesi: proje üretim-onay takvimi yatırım programıyla entegre planlansın; ihale takvimi projeye göre kurulsun, tersi değil. (4) Geçmiş analiz: projesiz çıkılan işlerdeki iş artışı-revizyon oranları raporlanıp yönetime sunulsun, kuralın maliyeti sayıyla görülsün.

Uygulama önerisi: her yapım ihalesi öncesi tek soruluk çizim testi uygulayın: 'istekli, ne inşa edeceğini bugün çizimden okuyabiliyor mu?' Okuyabiliyorsa ihale sağlam zemindedir, okuyamıyorsa aldığınız teklifler işin değil, belirsizliğin fiyatıdır; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: proje hazırlanmadan ihaleye çıkılmıştır.