İcra masrafı şüpheli alacak hesabına eklenir mi?

Önemsendi ve görüş dayanağı yapıldı, 2024 denetiminde aynen: 'icra takibi başlatılan alacaklar için YAPILAN MASRAFLARIN Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabında izlenmediği; gerçekte olan alacak ile kayıtlardaki şüpheli alacakların FARKLI olduğu.' Kural, Tekdüzen'in kendisindedir: 128, ödeme süresi geçmiş, protesto edilmiş, yazıyla birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli-senetsiz alacakları kapsar; denetçinin ilkesel cümlesi de nettir: 'şüpheli alacağın icra takibi için yapılan masraflar, alacağın tutarını artıracağından; yapılan masraf kadar şüpheli alacak kaydı yapılmalı ve bunlar için de KARŞILIK ayrılmalıdır', emsalde muhasebe ile hukuk kayıtları arasındaki fark küçüktür ama ilke büyüktür: iki defter aynı alacağı farklı anlatamaz.

Analiz: (1) İcra masrafı; kaybolmuş gider değil, alacağın uzantısıdır: harç-masraf; borçludan tahsili istenebilen ferilerdendir, doğrudan gidere atıldığında: hem alacağın gerçek büyüklüğü (anapara+feriler) bilançoda eksik görünür hem tahsilat geldiğinde eşleştirme yapılamaz: masrafı 128'e ekleyip karşılığını ayırmak; ihtiyatlılığın ve tam açıklamanın gereğidir. (2) Muhasebe-hukuk farkı; küçükken erken uyarıdır: bugün cüzi görünen fark; mutabakat rutini yoksa yarın dosya dosya büyür, hangi taraf eksik: yeni takipler muhasebeye bildirilmiyor mu, kapanan dosyalar hukuktan düşülmüyor mu: fark tutarından çok, farkın varlığı süreç kopukluğunun kanıtıdır (takipli-alacak-gerçeklik ve kişilerden-alacaklar dosyalarının şirket sürümü: alacağın tek doğrusu, iki birimin ortak tablosudur). (3) Karşılık; kağıt üstü bir yük değildir: icradaki alacağa karşılık ayırmak; dönem karını gerçekçi kılar ve vergi mevzuatının imkanlarından (şartları varsa) yararlandırır, karşılıksız şüpheli alacak; bilançoda tahsil edilecekmiş gibi duran bir iyimserliktir. (4) Rutin basittir: aylık hukuk-muhasebe mutabakat tablosu (dosya no-anapara-masraf-durum); yeni takip açılışında otomatik 128 kaydı; kapanan-tahsil edilen dosyada ters kayıt, üç adım, farkı sıfırda tutar.

Yapılacaklar: (1) Mutabakat: hukuk birimindeki icra dosyaları ile 128 dökümü kalem kalem karşılaştırılsın; eksik masraf-alacak kayıtları tamamlanıp fark sıfırlansın. (2) Karşılık: 128'e alınan tutarlar (masraflar dahil) için karşılık kayıtları ayrılsın; dönem sonu değerlendirmesi yazılı yapılsın. (3) Süreç bağı: takip açılış-kapanış bildirimlerinin muhasebeye otomatik akışı (yazı-sistem) kurulsun; aylık mutabakat tablosu iki birim imzasıyla dosyalansın. (4) Yaşlandırma raporu: şüpheli alacakların yaş-durum-tahsil ihtimali raporu yönetim kuruluna dönemsel sunulsun; tahsili imkansızlaşanlar için değerleme-terkin süreçleri usulünce işletilsin.

Uygulama önerisi: her ay kapanışında tek soruluk ayna testi uygulayın: 'hukukun dosya toplamı ile 128 bakiyesi bugün kaç lira farklı?' Cevap sıfırsa alacak tek gerçekle yönetiliyordur, değilse iki birim iki ayrı hikaye anlatıyordur; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: gerçekte olan alacak ile kayıtlardaki tutar farklıdır.