Kamu kurumunun binasından iskan harcı alınır mı?

Değil, 2024 denetiminde sonuç cümlesi net yazılmıştır: 'kamu kurumları tarafından yapılan veya yaptırılan yapı ve tesisler için ilgili mevzuat gereği YAPI KULLANIM İZNİ HARCI ALINMASI GEREKMEKTEDİR.' Çerçeve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun imarla ilgili harçlar rejimidir: yapı kullanma izni verilmesi işleri harca tabidir ve kimlerin bu harçtan istisna olduğu; kanunun kendi istisna hükümlerinde tek tek sayılıdır, 'kamu kurumu olmak' bu listede genel bir muafiyet olarak yer almaz: muafiyet-istisna; vergi hukukunun kanunilik ilkesi gereği yorumla genişletilemez, teamül, tahakkukun dayanağı da engeli de olamaz.

Analiz: (1) 'Devletten devlete harç olmaz' bir hukuk kuralı değil, bir alışkanlıktır: mevzuat; kamu idarelerini pek çok mali yükümde açıkça muaf tutmuştur (emlak vergisinde kendi hizmet binaları gibi), ama muafiyetin tekniği hep aynıdır: yazılı hüküm: yapı kullanma izni harcında böyle bir genel hüküm gösterilemiyorsa, tahakkuk kuraldır, üst-hakkı-vergisi ve kamu-kurumuna-su-tarifesi dosyalarındaki çizgi buradadır: kamu kimliği, sayılmamış muafiyet üretmez. (2) Harç; hizmetin karşılığıdır ve hizmet verilmiştir: iskan sürecinde belediye; denetim-kontrol-belge hizmeti üretir, okul da olsa hastane de olsa bu hizmet çalışmıştır: harcı almamak; belediye bütçesinden diğer kamu idarelerine yapılmış sessiz bir transferdir ve yıllara yayıldığında ölçülebilir bir gelir kaybına döner. (3) Tahakkuk nezaketle çelişmez: kamu kurumlarına tahakkuk; icra tehdidiyle değil, yazışma-ödenek süreci gözetilerek yürütülür, muhatap idarenin bütçesine ödenek koyması için zamanlı bildirim; tahsilatın anahtarıdır: alacağın nezaketi, tahakkukun yokluğuyla karıştırılmamalıdır. (4) Tarama kolaydır: yapı kullanma izni defterinden kamu kurumu yapıları süzülür; harç tahakkuk kayıtlarıyla eşleştirilir, eksikler zamanaşımı gözetilerek tamamlanır: aynı tarama bina inşaat harcı ve ilgili diğer imar gelirleri için de tekrarlanabilir.

Yapılacaklar: (1) Envanter: son yıllarda kamu kurumlarına verilen yapı ruhsatı-yapı kullanma izinleri listelenip harç tahakkuk kayıtlarıyla eşleştirilsin. (2) Tahakkuk-tebliğ: eksik harçlar (zamanaşımı süresi içindekiler) tahakkuk ettirilip ilgili idarelere resmi yazıyla bildirilsin; ödeme için makul süre ve ödenek süreci gözetilsin. (3) Usul kuralı: iskan iş akışına 'başvuran kamu kurumu ise istisna hükmü kontrol edilir; hüküm yoksa harç tahakkuku zorunludur' satırı eklensin, muafiyet ancak madde numarası yazılarak uygulanabilsin. (4) İlke birliği: imarla ilgili tüm harç-ücret kalemlerinde (ruhsat, iskan, kazı) kamu kurumu uygulaması tek genelgeyle standartlaştırılsın.

Uygulama önerisi: kamu binası dosyalarında tek soruluk madde testi uygulayın: 'bu kurumun harçtan muaf olduğunu söyleyen hüküm hangi kanunun hangi maddesi?' Madde gösterilebiliyorsa muafiyet uygulanır, gösterilemiyorsa teamül, tahakkuksuzluğun gerekçesi olamaz; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: kamu yapıları için yapı kullanım izni harcı alınması gerekir.