Şişkin proformalarla yaklaşık maliyet hesaplanır mı?

Değerlendirilmiştir, 2024 denetiminde aynen: 'akaryakıt katkısına ilişkin yaklaşık maliyetin belirlenmesi için YETERLİ ÖLÇÜDE fiyat araştırması yapılmadığı; GERÇEK PİYASA FİYATLARINI YANSITMAYAN ve hesaplamada hatalara sebep olan AŞIRI YÜKSEK fiyatların dikkate alındığı ve ihalelerin BU FİYAT ÜZERİNDEN SONUÇLANDIRILDIĞI.' Kurallar açıktır: 4734 m.9, yaklaşık maliyet; her türlü fiyat araştırması yapılarak belirlenir; Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, yaklaşık maliyet; ihale onay belgesinden önce, KDV hariç, dayanaklarıyla birlikte hesap cetvelinde gösterilir ve m.8'in ayıklama kuralı bulgunun tam kalbidir: 'gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimleri ve proforma faturalar DEĞERLENDİRMEYE ALINMAZ.'

Analiz: (1) Proforma; veri adayıdır, veri değildir: satıcıdan gelen her rakam; yönetmeliğin süzgecinden (piyasayla uyum testi) geçtikten sonra cetvele girer, 'firmalar böyle bildirdi' cümlesi; idarenin ayıklama görevini satıcıya devretmesidir: niş ürünlerde (katkı maddesi gibi az satıcılı kalemlerde) proformalar birbirini besleyen yüksek rakamlara kolayca kilitlenir, süzgeçsiz cetvel, bu kilidi resmileştirir. (2) Şişkin yaklaşık maliyet; ihaleyi yukarı çeker: yaklaşık maliyet gizli olsa da ekonomik dengeyi kurar, sınır değer, aşırı düşük sorgusu, 'uygun bedel' değerlendirmesi hep ona bakar: şişkin çapa; yüksek teklifleri normal gösterir ve ihale 'bu fiyat üzerinden sonuçlanır', bulgunun en kritik cümlesi budur: hatalı hazırlık, sözleşme fiyatına dönüşmüştür (fatura-sonrası-araştırma dosyasının ayna hatası: orada araştırma hiç yoktu, burada araştırma var ama çürük veriyle). (3) Doğrulama kaynakları hazırdır: EKAP'taki emsal ihale sonuçları, ürünün ithalat-üretici fiyat verileri, ana akaryakıt bileşeninden ayrıştırılmış birim analizi, sektör yayınları, m.8'in (a)-(d) bentleri zaten çoklu kaynağı önerir: iki-üç proformayla yetinen cetvel, 'her türlü araştırma' emrinin çok altındadır. (4) Cetvelin savunma değeri: dayanağı yazılmamış rakam; denetim günü kimseyi korumaz, hangi kaynaktan, hangi tarihte, neden bu fiyat: üç sorunun cevabı cetvelde yoksa, yaklaşık maliyet komisyonunun imzası açıktadır.

Yapılacaklar: (1) Çok kaynaklı hesap: katkı maddesi ve benzeri niş kalemler için proformalara ek olarak EKAP emsalleri, üretici-ithalatçı fiyatları ve bileşen analiziyle yaklaşık maliyet yeniden kurulsun; uç değer ayıklama kuralı (piyasa ortalamasından belirgin sapan bildirimlerin gerekçesiz kullanılmaması) yazılı hale getirilsin. (2) Geçmiş kıyas: bu fiyatlarla sonuçlanan ihalelerin birim fiyatları emsal ihale-piyasa verileriyle karşılaştırılsın; fark ve sorumluluk değerlendirmesi hukukla yürütülsün. (3) Cetvel standardı: yaklaşık maliyet cetvellerine veri kaynağı-tarih-ayıklama gerekçesi sütunları eklensin; onay makamı dayanaksız cetveli iade etsin. (4) Kalem ayrıştırma: akaryakıt ihalelerinde katkı maddesinin ayrı ve şeffaf kalem olarak fiyatlanması; gerekiyorsa ayrı ihaleyle rekabete açılması değerlendirilsin.

Uygulama önerisi: her yaklaşık maliyet cetvelinde tek soruluk sapma testi uygulayın: 'en yüksek proforma, bağımsız bir kaynakla doğrulanabiliyor mu?' Doğrulanıyorsa cetvel sağlamdır, doğrulanamıyorsa o rakam cetvelden çıkar; çıkmazsa denetçi sonucu yazar: gerçek piyasa fiyatını yansıtmayan fiyatlar üzerinden ihale sonuçlandırılamaz.