Şirket, kestiği vergiyi beyan edip yatırmazsa ne olur?

Sayıştay bu tabloyu 2022 denetiminde tek cümleyle yazmıştır: 'muhtasar beyannameleri ile BEYAN EDİLMİŞ olan vergilerin ilgili vergi dairesine ÖDENMEDİĞİ.' Mekanizma bellidir: GVK m.94, işveren; ücret ödemelerinden tevkifat yapar; m.98, kesilen vergiler izleyen ayın belirlenen gününe kadar muhtasar beyanname ile bildirilir ve aynı sürede ödenir; ödenmeyen kısma ise 6183 m.51 işler: vade tarihinden itibaren her ay için gecikme zammı (bulgunun döneminde aylık %4 olarak uygulanan, dönemsel kararlarla güncellenen oran), yani 'beyan ettik' cümlesi; borcu kayda alır ama saati durdurmaz: zam, her ay yeniden yazılır.

Analiz: (1) Kesilen vergi; şirketin parası değildir: tevkifat, çalışanın ücretinden devlet adına kesilmiş emanettir: bu emaneti işletme sermayesi gibi kullanmak; en pahalı ve en sakıncalı finansmandır, piyasadan kredi bulamayan şirketin vergi dairesini bankaya çevirmesi, denetim dilinde nakit yönetimi zafiyetinin ilanıdır (geç-ödenen-SGK dosyasının vergi kardeşi: kamu borcunu bekletmek, faizi en yüksek kredidir). (2) Fatura çift katlıdır: gecikme zammı; şirket kaynağından çıkan gerçek bir giderdir ve üstelik kurum kazancından indirilemez, yani şirket hem zammı öder hem zammın vergisini: her iki uçtan kayıp, bilançoya sessizce işler. (3) Asıl tehlike kişiseldir: amme alacağı şirketten tahsil edilemezse; kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığına başvurulur (VUK m.10-6183 mükerrer m.35 düzeni): 'ileride öderiz' kararını veren yönetim; aslında kendi kişisel riskini büyütmektedir, yönetim kurulu tutanaklarına yazılmayan bu risk, ödeme emriyle kapıya gelir. (4) Kök neden nakit plansızlığıdır: vergi-SGK vadeleri; sürpriz değil, takvimli yükümlülüklerdir, aylık nakit akış planında bu vadelere öncelik verilmeden yapılan her harcama; kamu borcunu finansmana çevirme kararıdır: hakediş tahsilatları ile bordro-vergi vadelerinin eşleştirilmesi, sorunun gerçek çözümüdür.

Yapılacaklar: (1) Borç fotoğrafı: vergi dairesi mutabakatıyla anapara-gecikme zammı dökümü çıkarılsın; yapılandırma-taksitlendirme imkanları değerlendirilip ödeme takvimi yönetim kurulu kararına bağlansın. (2) Öncelik kuralı: nakit akış planında vergi-SGK vadeleri birinci öncelik olarak kodlansın; bu vadeler karşılanmadan ihtiyari harcama onaylanmasın. (3) Maliyet raporu: ödenen gecikme zamlarının yıllık toplamı ve vergisel etkisi (indirilemezlik) yönetim kuruluna raporlansın; sorumluluk değerlendirmesi yapılsın. (4) Erken uyarı: beyan edilip ödenmeyen tutarların aylık listesi mali işlerden genel müdüre otomatik raporlansın, birikme, tablo haline gelmeden görünür olsun.

Uygulama önerisi: her ay kapanışında tek soruluk emanet testi uygulayın: 'personelden kestiğimiz vergi, bu ay kasamızdan çıkıp vergi dairesine ulaştı mı?' Ulaştıysa emanet yerine teslim edilmiştir, kasada kaldıysa şirket, çalışanının vergisiyle kendini fonluyordur; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: beyan edilen vergiler vergi dairesine ödenmemiştir.