Her konu danışmanlık hizmet alımına konu edilebilir mi?

Sert değerlendirmiştir, 2024 denetiminde başlık doğrudan 5393 m.49'a aykırılıktır ve gerekçe üç katmanla örülmüştür: (a) m.49, danışmanlık dahil sayılan alanlarda uzman ihtiyacı; yıllık sözleşmeli personel istihdamıyla karşılanabilir: yani kişiye sürekli danışmanlık yaptırmanın kanuni yolu bellidir; (b) 4734 m.4 ve m.48, ihale yoluyla danışmanlık; ancak 'ÇED raporu, plan, yazılım geliştirme, tasarım, teknik şartname hazırlanması, denetim gibi TEKNİK, MALİ, HUKUKİ veya benzeri alanlarda' yapılabilir, denetçinin cümlesiyle: 'Kanun ve Yönetmelikte belirtilen konular haricinde EL SANATLARI GELİŞTİRME adı altında danışmanlık hizmet alımı yapılması mümkün değildir'; (c) 2024/7 Tasarruf Tedbirleri Genelgesi, araştırma-geliştirme-eğitim ihtiyaçları öncelikle kurumun kendi personeliyle karşılanır, 'zorunlu olmadıkça danışmanlık hizmeti satın alınmaz.'

Analiz: (1) 'Danışmanlık' bir etiket değil, tanımlı bir kategoridir: 4734'ün danışman tanımı; bilgi-deneyimini idare yararına kullanan, işin yüklenicileriyle bağı olmayan nitelikli uzmanlık hizmetini anlatır ve m.48 bu kategoriye özel (ön yeterlikli, teknik-mali teklif ayrımlı) bir usul kurar, kategorinin dışındaki bir işe 'danışmanlık' adı vermek; ne o usulü ne bu meşruiyeti kazandırır: ad, kapsamı genişletmez. (2) Asıl risk gizli istihdamdır: tek kişinin sürekli, mesaiye benzer şekilde kurumda hizmet vermesi, faturalı da olsa, fiilen personel çalıştırmadır: m.49'un sözleşmeli uzman yolu dururken hizmet alımı kılıfı; kadro-norm disiplinini ve personel gider sınırlarını dolanır (danışman-istihdam ve şirket-personeli-görevlendirme dosyalarının kültür-sanat sürümü: istihdamın kılıfı fatura olamaz). (3) Tasarruf genelgesi üçüncü kilittir: 2024/7; danışmanlık alımına 'zorunluluk' testi koymuştur, kurum içinde veya diğer kamu kurumlarında bu bilgiye sahip personel var mı sorusu yazılı olarak cevaplanmadan alım; genelgeye de aykırı doğar: el sanatları gibi halk eğitim-usta öğretici mevzuatının zaten kapsadığı bir alanda bu test neredeyse her zaman 'alım gereksiz' sonucu verir. (4) Meşru yol haritası: ihtiyaç eğitimse, usta öğretici/ek ders düzeni veya kamu kurumlarıyla iş birliği; sürekli uzmanlıksa, m.49 sözleşmeli istihdam; gerçekten m.48 kapsamı bir teknik işse, danışmanlık ihalesi kendi usulüyle: üç kapı da açıkken dördüncü kapı icat edilmiştir.

Yapılacaklar: (1) Alımı sonlandırın-dönüştürün: yürüyen sözleşme (emsalde idare 2025'te sonlandırmıştır) bitirilip ihtiyaç analizine göre doğru kanala (usta öğretici-sözleşmeli uzman-kurum içi görevlendirme) taşınsın. (2) Geçmiş analizi: alım kapsamında ödenen tutarlar, fiili çalışma düzeni (mesai-yer-talimat ilişkisi) yönünden incelenip gizli istihdam riski ve sorumluluk değerlendirilsin. (3) Ön kontrol kuralı: danışmanlık başlıklı her alım talebinde 'm.48 kapsamına giriyor mu + kurum içinde karşılanabilir mi (genelge testi)' iki sorusunun yazılı cevabı aranmadan onay verilmesin. (4) Envanter: kurumdaki tüm 'danışmanlık' sözleşmeleri taransın; kapsam dışı olanlar aynı dönüşüme tabi tutulsun.

Uygulama önerisi: her danışmanlık talebinde tek soruluk kapsam testi uygulayın: 'bu iş; ÇED-plan-yazılım-tasarım-denetim ailesinden bir teknik iş mi?' Evetse m.48 usulüyle ihale edilir, değilse aranan şey danışman değil, ya eğitmen ya personeldir; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: sayılan konular haricinde danışmanlık hizmet alımı yapılamaz.