Personele hem servis hem yol ücreti verilir mi?

Görünmüştür, 2024 denetiminde, 1.491 personelli çözüm merkezi işletim ihalesinde aynen: 'personele SERVİS HİZMETİ ile YOL ÜCRETİ ödeme imkanının BİRLİKTE sağlandığı, personelin servis kullanımına ilişkin kontrollerin tam yapılmadığı; izlenen yöntemin SUİSTİMALE AÇIK olduğu ve bazı durumlarda idarenin FAZLADAN MALİYETE katlandığı.' Dosya kendi içinde çelişiktir: idari şartname, her personele günlük brüt yol ücretinin nakden, bordroda gösterilerek ödenmesini kurmuş; birim fiyat cetveli, aynı iş için 55 kalem servis hizmeti öngörmüştür: aynı yolculuğun parası iki ayrı kalemden çıkmakta, üstelik servis güzergah tablosunda personelin tam nereye bırakılacağı bile 'muallakta' bırakılmıştır.

Analiz: (1) Çift fayda; tasarım hatasıyla başlar: yol ihtiyacı tek yöntemle karşılanır, ya nakdi yol ücreti ya servis: ikisini birden yazan şartname; 'servise binen de yol parası alır' sonucunu bizzat üretir, suistimal; kötü personelin değil, iki musluğu birden açan metnin eseridir (yemek-yol çift-ödeme ailesinin ihale-tasarımı sürümü: mükerrerlik, hakedişte değil şartnamede doğar). (2) Kontrolsüzlük maliyeti görünmez kılar: kimin servise bindiği kayıt altında değilse, kaç kişinin çift fayda aldığı, idarenin kaç lira fazla ödediği hesaplanamaz bile: denetçinin 'bazı durumlarda fazladan maliyet' cümlesi; ölçülemeyen bir kaçağın nazik ifadesidir, servis kullanım listeleri (biniş kayıtları) tutulmadan bu ihalede hakediş kontrolü eksik kalır. (3) Güzergah belirsizliği ikinci kaçaktır: kilometre üzerinden fiyatlanan servis kaleminde 'nereye bırakılacağı' yazılmazsa, yüklenici fiilen kısa güzergah çalıştırıp uzun kilometre faturalayabilir: cetvel kalemi; ölçülebilir tarif (durak-güzergah-sefer sayısı) olmadan sadece bir rakamdır. (4) Doğru kurgu seçenekli ve kayıtlıdır: personel başına tercih (servis VEYA yol ücreti) baştan belirlenir; servis kullananın bordrosundan yol ücreti düşülür; servis kalemleri araç-güzergah-sefer bazında tarif edilip biniş kayıtlarıyla hakedişe bağlanır.

Yapılacaklar: (1) Tercih ayrımı: personel bazında servis/yol ücreti tercihi yazılı alınsın; servis kullananlara nakdi yol ödemesi durdurulsun, bordro ve hakediş kontrol listesine bu eşleşme eklensin. (2) Servis kayıtları: lokasyon bazlı biniş listeleri (kart-imza-sayım) tutulsun; hakedişlerde servis kalemleri bu kayıtlar ve güzergah gerçekleşmeleriyle doğrulansın. (3) Geçmiş analiz: çift fayda alınan dönem için (servis kullanan + yol ücreti ödenen personel) tespit çalışması yapılsın; fazla ödemelerin yükleniciden-ilgililerden tahsili ve sorumluluk değerlendirmesi yürütülsün. (4) Şartname standardı: gelecek ihalelerde ulaşım ihtiyacının tek yöntemle (veya kişi bazlı seçenekle) tanımlanması, servis kalemlerinin durak-güzergah-sefer tarifiyle yazılması kural olsun.

Uygulama önerisi: ulaşımlı her ihalede tek soruluk musluk testi uygulayın: 'aynı personelin işe gelişini kaç kalemden ödüyoruz?' Cevap 'bir' ise tasarım doğrudur, 'iki' ise fark, kontrolsüz her günde birikiyordur; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: servis ile yol ücretinin birlikte sağlanması suistimale açıktır.