İhaleyi kazanan yerine onun şirketiyle sözleşme olur mu?

Hatanın haritası 2023 denetiminde çizilmiştir: 'kira sözleşmesinin, İHALEYİ KAZANAN ve yönetim kurulu kararında ismi belirtilen gerçek kişiden FARKLI BİR KİŞİYLE imzalandığı; sözleşme devam ederken şirket paylarının tümünün 3 DEFA başka kişilere devredildiği; bu durumun sözleşme tarafının belirlenmesinde ve 1.048.650 TL ödenmemiş kira borcunun yasal takibinde sorunlar yarattığı.' Emsalin çarpıcı ayrıntısı kronolojidedir: sözleşme, ihaleyi kazanan kişinin şirketiyle imzalanmış, ama ticaret sicili kontrolünde şirketin sözleşme imzasından SONRA tescil edildiği görülmüştür: imza anında ortada tüzel kişi bile yoktur.

Analiz: (1) İhale, kazanan şahsa yapılır: 2886 düzeninde sözleşme; ihale üzerinde kalan istekliyle kurulur, yönetim kurulu kararında da o isim yazar: sözleşmenin başka bir kişiyle (velev ki kazananın kendi şirketiyle) imzalanması; ihale sonucunun idari elle değiştirilmesidir, yarışan, yeterliği ölçülen, teminatı alınan kişi ile borçlanan kişi ayrışır ve ihalenin bütün güvenceleri boşa düşer. (2) Pay devri; kontrolsüz kiracı değişim kapısıdır: kiracı gerçek kişi olsaydı; kira ilişkisinin devri TBK m.323 gereği kiraya verenin yazılı rızasına bağlı olacaktı, kiracı limited şirket olunca; payların devriyle şirketin sahibi ve temsilcisi üç kez değişmiş, kiraya verenin rızası hiç sorulmadan kiracı fiilen el değiştirmiştir: ihalede hiç yarışmamış kişiler, ihaleyle verilmiş bir hakkın sahibi olmuştur (devir-kısıtı ve saklı-hak dosyalarının şirketler hukuku sürümü: ihale sonucu, pay senediyle taşınamaz). (3) Alacak takibi kilitlenir: muhatabın kim olduğu tartışmalı hale gelince; icra-dava süreçlerinde taraf sıfatı itirazları başlar, Sayıştay'ın sonucu açıktır: bu karmaşa 'davaların kaybedilmesine, dava harcı ve icra inkar tazminatı gibi ek külfetlere' yol açabilir: 1,05 milyonluk alacağın asıl riski borçlunun ödememesi değil, kime dava açılacağının belirsizliğidir. (4) Koruyucu sözleşme tekniği: tüzel kişiyle kiralamada, pay devrini kiraya verenin yazılı iznine bağlayan hüküm, devir halinde fesih hakkı, gerçek kişi ortağın müteselsil kefaleti ve güncel teminat şartı yazılmadıkça; şirket kiracı, her an içi boşaltılabilir bir kabuktur.

Yapılacaklar: (1) Mevcut dosyada hukuki strateji: sözleşme zinciri (ihale kararı-YK kararı-imza-pay devirleri) belgeleriyle çıkarılsın; alacak takibinde muhatap analizi (şirket + kefil-ortak sorumluluğu) hukuk birimince kurulup takip ivedilikle yürütülsün. (2) Sorumluluk değerlendirmesi: ihale sonucundan farklı kişiyle imza atan süreç (kim önerdi-kim onayladı) yönetim kuruluna raporlansın. (3) Tip sözleşme revizyonu: kiralamalarda 'sözleşme ihaleyi kazananla imzalanır' kuralı; tüzel kişi kiracılarda pay devri kısıtı-bildirim-muvafakat-kefalet hükümleri standart metne eklensin. (4) İzleme: kurumsal kiracıların sicil değişiklikleri (pay devri-temsilci değişimi) yıllık kontrolle taransın; rızasız devir tespitinde sözleşme hükümleri gecikmeden işletilsin.

Uygulama önerisi: her kira imzasında tek soruluk kimlik testi uygulayın: 'kalemi tutan el, ihale kararındaki isimle aynı mı?' Aynıysa ihale sonucu korunuyordur, değilse sözleşme, ihalenin değil pazarlığın ürünüdür; ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: sözleşme, ihaleyi kazanandan farklı kişiyle imzalanamaz.