Satılmak için alınan mallar 150 hesapta izlenir mi?

Bakmıştır, 2018 denetiminde aynen: 'bütçe içi işletmelerin faaliyetlerine ilişkin olarak alınan TİCARİ MAL niteliğindeki kalemlerin 153-TİCARİ MALLAR Hesabında izlenmediği', satılmak amacıyla alınan malların 150'ye kaydedildiği tespit edilmiştir. Ayrımın hukuku Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'ndedir: m.117, 153; 'herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan SATMAK amacı ile alınan ticari mallar' için kullanılır (m.118 işleyişi kurar); Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği ise çerçeveyi bağlar: işletmenin muhasebe yetkilisi kurumun muhasebe yetkilisidir, işletme hesabı kesin hesaba dahil edilir ve işletme muhasebesi MİBMY'ye göre tutulur, yani işletme; 'kenarda bir kasa' değil, kurumun bilançosunda doğru hesaplarla yaşayan bir birimdir.

Analiz: (1) 150 ile 153'ün farkı amaç testidir: 150, üretimde-hizmette tüketilecek girdiler (temizlik malzemesi, kırtasiye, yemekhanenin pişireceği gıda); 153, raftan aynen satılacak mallar (büfenin içeceği, tesisin satış ürünleri): aynı kola şişesi; yemekhane mutfağına giriyorsa 150, büfe dolabına giriyorsa 153'tür, hesabı belirleyen malın adı değil, akıbetidir. (2) Yanlış hesap; işletmenin karnesini siler: satış maliyeti (satılan ticari mallar maliyeti) 153 düzeninden beslenir, mallar 150'de eriyince; işletmenin cirosu bir yerde, maliyeti başka kalemde durur: kar mı zarar mı sorusu cevapsız kalır, sosyal tesis-işletme zararı tartışmalarının (işletme-bütçe dosyaları) muhasebe kökü çoğu kez budur: ölçülmeyen işletme, yönetilemeyen işletmedir. (3) Stok-sayım düzeni de hesaba bağlıdır: yıl sonu envanterinde 153 bakiyesi; raf sayımıyla mutabakat ister, ticari mal 150 içinde diğer malzemeyle karışınca sayım farkları (fire-kayıp-zayi) görünmez olur: satış noktalarında kayıp kontrolünün muhasebe ayağı 153'tür. (4) Belge boyutu unutulmasın: satış amaçlı faaliyet; fatura-yazar kasa-KDV düzenini de beraberinde getirir, hesap sınıflaması doğru kurulunca işletmenin vergi-belge yükümlülükleri de doğru zeminde izlenir.

Yapılacaklar: (1) Stok sınıflaması: işletmelere alınan kalemler 'tüketilecek/satılacak' ayrımıyla listelensin; satış amaçlılar 153'e aktarma kayıtlarıyla taşınsın, alım taleplerine amaç alanı eklensin. (2) Maliyet eşleşmesi: satışların maliyet kayıtları 153 çıkışlarıyla kurulup işletme bazında aylık kar-zarar tablosu üretilsin; kesin hesaba dahil edilen işletme hesabı bu tablodan beslensin. (3) Sayım düzeni: satış noktaları için dönemsel stok sayımı ve 153 mutabakatı; farkların (fire-zayi) tutanakla kayda alınması kurulsun. (4) Talimat: bütçe içi işletme muhasebe akışı (alım-stok-satış-maliyet-envanter) kısa bir iç genelgeyle yazılsın; muhasebe ve işletme sorumlularına tebliğ edilsin.

Uygulama önerisi: işletmeye giren her parti mal için tek soruluk akıbet testi uygulayın: 'bu mal bizde mi tükenecek, müşteriye mi satılacak?' Satılacaksa yeri 153'tür, 150'ye yazılan her satış malı; işletmenin karını muhasebenin içinde kaybeder ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: satmak amacıyla alınan mal, ilk madde ve malzeme hesabında izlenemez.