Stratejik plan hedefi ölçülemez olursa ne olur?

Olur, hem de ayrı bir denetim türüyle: Sayıştay'ın performans denetiminde 2018'de bir büyük ilçe belediyesine aynen yazılmıştır: 'Stratejik Planda yer alan 24 hedeften 23'ü ÖLÇÜLEMEZ olarak belirlenmiş', bunlar performans göstergeleri sayesinde ölçülebilir hale getirildiği için kabul edilmiş; ama tek göstergeye bağlanan bir hedefte gösterge de ölçüsüz kalınca ('...merkezinin oluşturulması', ne zaman, hangi kapasiteyle?) bulgu kesinleşmiştir. Ölçü; Stratejik Planlama Kılavuzu-Rehberidir: hedefler miktar ve zaman cinsinden ifade edilebilir olmalı; miktarla ifade edilemeyen hedef, başarıyı ölçmeye yetecek nitelik ve sayıda göstergeyle sunulmalı, sonuç cümlesi de kalıcıdır: hedefler 'açık, anlaşılabilir, somut, ölçülebilir ve gerçekçi' belirlenmelidir.

Analiz: (1) Ölçülemeyen hedef, yönetilemeyen hedeftir: 'çağdaş temizlik hizmeti sunulması' tek başına bir temennidir, onu yönetim aracı yapan; 'toplanan katı atık-ambalaj atığı miktarı' gibi göstergelerdir: gösterge yoksa yıl sonunda başarı da başarısızlık da iddia olarak kalır, kimse yanlışlanamaz, kimse hesap veremez. (2) Zincir etkisi büyüktür: stratejik plan → performans programı → bütçe → faaliyet raporu tek omurgadır (plan-program ilişkisi ve faaliyet-raporunda-sapma dosyalarının kökü buradadır): ölçüsüz hedef; performans programına sayısal hedef koyamaz, bütçe tertibiyle bağ kuramaz, faaliyet raporunda sapma analizi üretemez, meclisin denetim yetkisi de veri bulamaz: planın ilk sayfasındaki özensizlik, dört belgeyi birden çürütür. (3) Reçete bellidir: her hedefe en az bir sayısal gösterge + mevcut durum (başlangıç değeri) + yıllık hedef değeri + veri kaynağı + ölçüm sıklığı, beşi birlikte yazılmadan gösterge tamam sayılmaz: 'oluşturulması' fiili yerine 'X kişiye eğitim verecek merkezin (yıl) sonuna kadar açılması ve yılda Y katılımcı' formülü; aynı işin ölçülebilir halidir. (4) Performans denetimi hafife alınmasın: düzenlilik denetiminden ayrı olarak Sayıştay; plan-program-rapor kalitesini inceler ve bulguyu 'takip eden denetimlerde izlenecektir' notuyla kapatır, yani ölçüsüz plan; bir kez yazılan değil, her yıl yeniden sorulan bir eksiktir.

Yapılacaklar: (1) Gösterge revizyonu: plandaki tüm hedef-gösterge setini ölçülebilirlik testinden geçirin (miktar-zaman-veri kaynağı); ölçüsüz göstergeleri güncelleme döneminde (veya meclis kararıyla revizyonda) sayısal formata çevirin. (2) Başlangıç değerleri: her göstergenin mevcut durum verisini tespit edip plana işleyin, hedef değerler bu tabana göre gerçekçi kurulsun. (3) İzleme düzeni: gösterge sahibi birimleri ve veri toplama sorumlularını yazılı belirleyin; altı aylık izleme raporlarıyla üst yönetime sunum yapılsın. (4) Zincir uyumu: performans programı ve faaliyet raporu şablonlarını aynı gösterge setiyle kurun, üç belgede üç ayrı gösterge dili kullanılmasın.

Uygulama önerisi: plandaki her hedef için tek soruluk karne testi uygulayın: 'yıl sonunda bu hedefin tuttuğunu hangi sayıyla kanıtlayacağız?' Sayısı olan hedef yönetilir, sayısı olmayan hedef anlatılır; ve denetçi ikisinin farkını tek cümleyle yazar: stratejik hedefler somut, ölçülebilir ve gerçekçi belirlenmek zorundadır.