Belediye, görevi olmayan tarımsal sulamayı üstlenebilir mi?

Demiştir, 2023 denetiminde aynen: 'belediye bünyesinde GÖREVLERİ ARASINDA OLMAMASINA RAĞMEN tarımsal sulama hizmetlerinin bulunduğu' tespit edilmiş; çerçeve baştan hatırlatılmıştır: belediyenin görev-yetki-sorumlulukları 5393 m.14-15'te, gelir-giderlerinin dayanakları m.59-60'ta sayılıdır. Emsal dosyada hikaye tanıdıktır: bir sistem mülga il özel idaresinin başlattığı, 6360 sonrası büyükşehirle ortak tamamlanıp ilçe belediyesine devredilen kapalı sulama projesi; diğeri mülga sulama birliğinden DSİ eliyle devredilen açık kanal-pompaj sistemi, Sayıştay'ın sonucu ise nettir: tarımsal sulama; 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu kapsamında DSİ gözetim ve denetiminde yürütülmesi gereken bir hizmettir ve tesislerin DSİ uhdesine veya sulama kooperatifine devri uygun olacaktır.

Analiz: (1) m.14 bir menüdür ama duvarı da vardır: belediye; mahalli müşterek ihtiyaçları listedeki alanlarda karşılar, tarımsal sulama; içme-kullanma suyundan farklı bir dünyadır (su tahsisi, ücretlendirme, işletme kuralları DSİ mevzuatındadır): 'çiftçiye hizmet' duygusu; görev alanını genişletmez, görev dışı hizmete akan her lira; m.60'ta karşılığı olmayan giderdir ve başka-kurumun-görevine-harcama dosyalarıyla aynı rafa konur. (2) Devralmanın iyi niyeti statüyü değiştirmez: 6360-birlik tasfiyesi sonrası tesislerin ortada kalması ve üretici mağduriyeti; geçici fiili işletmeyi açıklar, ama yıllara yayılan kalıcı üstlenme; hem bütçeye dayanaksız yük (pompaj elektriği, personel, bakım) hem sorumluluk riski (sulama kazası-su tahsis ihtilafı kimin?) üretir: denetçinin de kabul ettiği gibi sorun kötü niyet değil, adresin yanlışlığıdır. (3) Doğru adres kurulabilir durumdadır: sulama hizmetinin kurumsal formu; DSİ gözetiminde sulama kooperatifi (ya da DSİ'nin doğrudan uhdesi), üreticilerin örgütlenmesiyle kurulacak kooperatif; hem ücret tarifesini hem bakım sorumluluğunu kullanıcıya taşır: belediye; kuruluş sürecine öncülük ederek hizmetten usulüyle çekilebilir. (4) Mali fotoğraf çekilmeden devir konuşulmaz: iki sistemin yıllık gider-gelir tablosu (elektrik-personel-bakım vs. tahsil edilen sulama ücreti) çıkarılmalı, tablo; hem devir müzakeresinin hem geçmiş dönem sorumluluk değerlendirmesinin belgesidir.

Yapılacaklar: (1) Envanter-maliyet: iki sulama sisteminin tesis envanteri, abone-üretici listesi ve yıllık işletme maliyeti-gelir tablosu hazırlansın. (2) Devir süreci: DSİ ile resmi yazışma (uhde devri seçeneği) ve üreticilerle sulama kooperatifi kuruluş çalışması, devir takvimi protokole bağlansın; büyükşehirle devir geçmişindeki sorumluluklar netleştirilsin. (3) Geçiş dönemi: hizmet aksamasın diye sürdürülecek işletme; süreli-yazılı bir geçiş protokolüne (maliyet paylaşımı ve ücret tahsili düzeniyle) bağlansın, belirsiz fiili işletme sürmesin. (4) Miras taraması: 6360 ve birlik tasfiyelerinden belediyeye kalan başka görev dışı işletme-tesis var mı (içme suyu dışı kaynaklar, kantar, soğuk hava deposu vb.), hepsi aynı analizle devir-tasfiye planına alınsın.

Uygulama önerisi: yürüttüğünüz her hizmet için tek soruluk harita testi uygulayın: 'bu hizmet, m.14'ün hangi bendine oturuyor?' Bendi gösterilebilen hizmet; bütçeyle savunulur, gösterilemeyen hizmet; ne kadar hayırlı olursa olsun devir planına girer ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: görevleri arasında olmayan hizmet, belediye bünyesinde yürütülemez.