İlk atamada arşiv araştırması yapılmazsa ne olur?

Demiştir, 2024 denetimlerinde birden çok belediyeye aynen: 'statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın, İLK DEFA veya YENİDEN kamu görevine atananlar hakkında ARŞİV ARAŞTIRMASI YAPILMADIĞI.' Dayanak; 2021'de yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'dur: m.3, ilk defa veya yeniden kamu görevine atananlar hakkında arşiv araştırması yapılması zorunludur (belirli kritik görevlerde ek olarak güvenlik soruşturması); kapsam, memurla sınırlı değildir, kanunun ifadesiyle statüden bağımsızdır.

Analiz: (1) Adli sicil ≠ arşiv araştırması: adli sicil; kesinleşmiş mahkumiyetlerin kaydıdır, arşiv araştırması ise daha geniş bir settir: kişinin adli sicil kaydıyla birlikte, hakkında devam eden kovuşturma bulunup bulunmadığı ve arşiv bilgileri; yetkili mercilerden (kolluk-arşiv) usulüyle sorulur ve Değerlendirme Komisyonu eliyle, KVKK-veri güvenliği kurallarıyla işlenir: 'sicile baktık' cevabı; kanunun kurduğu sürecin yalnız bir parçasıdır (adli-sicil-devam-kontrolü N382'nin kapıdaki kardeşi: biri girişte 7315, öteki görevde 657 disiplinidir). (2) Yapılmamışsa atama ne olur: araştırma; atamanın ön şartıdır, yapılmadan başlatılan görev; usul eksikliği taşır: sonradan çıkacak bir engel halinde (kovuşturma-kayıt), idare hem işlemi geri almak zorunda kalır hem 'neden bakmadınız' sorusunun muhatabı olur, sorumluluk; atama onayındaki imzalara yazılır. (3) Sürecin kurumsal mimarisi: valilik-kolluk yazışma kanalları, Değerlendirme Komisyonunun kurulması (kanunun aradığı yapı), sonuçların gerekçeli değerlendirilmesi (otomatik ret değil, komisyon takdiri savunma hakkıyla işler) ve verilerin saklama-imha takvimi: mimariyi kurmayan idare; her alımda ya atlar ya usulsüz sorgular, ikisi de bulgudur. (4) Şirket personeli katmanı: 1213 dosyasının hatırlattığı gibi; belediye şirketlerinin işçileri de kamu görevi kapsamındaki değerlendirmede arşiv araştırmasına tabidir, belediye + şirket İK'ları aynı standardı kullanmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Süreci kurun: atama iş akışına 'arşiv araştırması sonucu gelmeden atama onayı verilmez' kilidi; valilik-yetkili merci yazışma şablonları ve süre takibi İK'da standartlaşsın. (2) Komisyonu oluşturun: 7315'e uygun Değerlendirme Komisyonu görevlendirmesi (üye-yedek-çalışma usulü) yazılı yapılsın; olumsuz sonuçların değerlendirme tutanakları gerekçeli tutulsun. (3) Geriye dönük tarama: 2021 sonrası araştırmasız atananları listeleyin; eksik araştırmaları tamamlatın, sonuç engel çıkaranlar için hukukla işlem değerlendirin. (4) Veri güvenliği: sonuç belgelerinin erişimi kısıtlı saklanması ve kanuni süre sonunda imhası; KVKK uyum kaydı tutulsun.

Uygulama önerisi: her atama dosyasında tek soruluk kapı kontrolü uygulayın: 'bu dosyada arşiv araştırması sonuç yazısının tarihi, atama onayından önce mi?' Önceyse kapı usulüne uygun açılmıştır, sonraysa veya hiç yoksa; atama eksik doğmuştur ve denetçi bunu tek cümleyle yazar: arşiv araştırması yapılmadan atama yapılamaz.