Vefat eden abonenin kaydına tahakkuk devam eder mi?

Değerlendirilmiştir, 2023 denetiminde rakamıyla: 'vefat eden toplam 1.322 aboneye ait kayıtta 1.148.612 TL borç tahakkuk kaydı oluşturulduğu ancak TAHSİL EDİLEMEDİĞİ.' İdarenin kendi tarifeler yönetmeliği bile yol haritasını yazmıştır: abonelik şahsidir, devredilemez; ölüm halinde borç-alacaklar mirasçılara intikal eder; mirasçılar 3 ay içinde birikmiş borcu ödeyip yeni abonelik yaptırmazsa, abonelik iptal edilir, borçlar mirasçılardan tahsil edilir. Yani sistemde ölüye tahakkuk; kuralın değil, kuralı işletmemenin ürünüdür.

Analiz: (1) Ölü kayda tahakkukun üç zararı: (a) alacak fiktifleşir, ölen kişi adına büyüyen borç; hukuken mirasçılara yönelmedikçe tahsil edilemez: bilançoda şişen ama yaşlanan bir kalem (takipli-alacak-gerçeklik dosyaları); (b) fiili kullanıcı kayıt dışıdır, evde oturan; sözleşmesiz, güvence bedelsiz, kimlik bildirimi belirsiz bir kullanıcıdır: kaçak-usulsüz kullanım denetimi de kilitlenir; (c) tebligat-icra süreçleri ölü kişiye işletilemez, yapılan her takip usulden düşer. (2) Tespit teknolojisi hazırdır: MERNİS ölüm verisiyle abone kütüğünün dönemsel eşleştirilmesi (KPS sorguları); yüksek borç biriktiren-uzun süre ödemesiz kayıtların taranması, 1.322 kaydı denetçi bulabildiyse, idare de bulabilirdi: fark; rutinin kurulmamış olmasıdır (abone-bilgi-eksikliği, ölü-mükellef-emlak ailesinin su sürümü: kütük; nüfusla konuşmalı). (3) Mirasçı süreci nazik ama nettir: vefat tespitinde; adrese mirasçılara yönelik bilgilendirme (borç durumu-devir çağrısı-süre), süre sonunda aboneliğin kapatılması (fiili kullanıcı için yeni abonelik şartı) ve birikmiş borcun veraset ilişkisi üzerinden takibi, insani hassasiyet; sürecin üslubunu belirler, varlığını değil. (4) Emlak-ÇTV bağlantısı: aynı vefat verisi; emlak vergisi mükellefiyet intikalleri ve ÇTV kayıtları için de kullanılmalı, tek sorgu, üç kütüğü temizler.

Yapılacaklar: (1) MERNİS eşleştirmesi: abone kütüğünü ölüm kayıtlarıyla dönemsel (aylık-üç aylık) çaprazlayan rutin kurun; vefat tespit edilen kayıtları otomatik iş kuyruğuna düşürün. (2) Devir-kapama operasyonu: mevcut 'ölü-aktif' kayıtlar için mirasçı bilgilendirme + süreli devir çağrısı; süresinde devir yoksa abonelik iptali ve fiili kullanıcıya yeni abonelik (güvence bedeliyle) şartı, su kesme uygulaması, usulüne uygun tebligatla. (3) Alacak takibi: birikmiş borçların veraset kayıtları üzerinden mirasçılara tahakkuk-tebliği; tahsil kabiliyeti kalmayanlar için mevzuatındaki terkin-karşılık süreçleri belgeli işletilsin. (4) Sözleşme güncellemesi: tarifeler yönetmeliğindeki 3 ay-devir hükmünün abonelik sözleşmelerinde-veznede görünür duyurusu; taşınmaz el değiştirmelerinde (tapu-emlak verisiyle) abonelik devri kontrolü.

Uygulama önerisi: abone kütüğünüze tek soruluk yaşam testi uygulayın: 'bu kütükteki herkes, nüfus kaydına göre hayatta mı?' Soruyu düzenli soran idare; alacağını yaşayanlardan, sözleşmesini gerçek kullanıcıdan alır, sormayan ise, faturayı mezarlığa kesmeye devam eder ve denetçi bunu tek rakamla gösterir: 1.322 vefat etmiş abone, 1,1 milyon lira tahsilsiz tahakkuk.